OKULLARIMIZIN TEMİZ, TERTİPLİ VE DÜZENLİ BULUNDURULMASI

T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

YATIRIM TESİSLER DAİRE BAŞKANLIĞI

SAYI :710-738-81/16992 Ankara 22 Haziran 1981

KONU :Okullarımızın temiz, tertipli

ve düzenli bulundurulması

1. Toplumumuzun ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınması için gerekli sayıda ve nitelikte insan gücünü yetiştirmek, yetişenleri izlemek ve plânlı kalkınma için gerekli olan bilgi ve teknikleri üretmekle görevli Bakanlığımız, bu amacını gerçekleştirmek için yeterli fiziki imkanın hazırlanması amacıyla plân ve program çalışmalarını yaparken, mevcut stokun temiz, tertipli olarak hizmeti sürdürmesi ve her an kullanım ve denetime hazır bulundurulmasını amaç olarak tespit etmiştir. Bu amacın gerçekleştirilmesi, hizmetten yararlananların tamamının asli görevidir.

2. 1980-1981 öğretim yılı içinde çeşitli okullarda yapılan denetlemelerde yönetici ve öğretmenlerin birçoğunun okullarının temizlik, tertip ve düzenlemelerinin önemini benimseyemedikleri bu konularda bazı yanlış alışkanlıklara sahip oldukları görülmüştür.

3. Öğrenim kalitesi, personelin tümüne ve özellikle öğrenciye olan etkisi bakımından okulun, sınıfın, laboratuarın, atelyenin, spor salonunun, çay ocaklarının, yerlerin ve bahçenin fiziki durumu büyük bir etkiye sahiptir. İyi düzenlenmiş okullar öğrencilerde iyi davranışların gelişmesine yardım ederler. Pis ve dağınık çevre eğitim düzeninde olumsuz etki yapar. Öğrencilerimize kullandıkları hacimi temizletme, bakımını yapma alışkanlıklarını kazandırmak, kendilerine düzenli ve temiz olmak alışkanlıklarını öğretme yönünden iyi ve etkili bir işlem olarak kabul edilmelidir.

4. Tozun, kirin, oraya buraya bırakılmış çeşitli malzemelerle çöplük haline gelmiş, duvarları bozuk şekilde boyanmış okullarda çalışmak, öğrenim yapmak, üzücü, öğretmenin ve öğrencinin şevkini kırıcı niteliktedir. Okulları temiz, tertipli ve düzenli olan öğrenciler derslerine daha iyi çalışırlar, okullarına daha çok bağlanırlar, okullarının fiziki imkanlarına daha çok saygı gösterirler. Yönetici ve öğretmenlerimiz fiziki durumu uygun olmayan okullardaki öğrencilerden olumsuz davranışların geleceğini beklemelidirler.

5. Her eşya gibi okul bina ve tesisleri de kullanmadan dolayı yıpranırlar. Fakat, onu her zaman iyi durumda bulundurabilmek, bakım ve onarım düzenini kurmak, bunları zamana bağlamak ve az yıprandığı sürede onarım yapmak için uygun bir çabanın gösterilmesi gereklidir.

6. Bu bakımdan okullarımızda temizlik, tertip, ders araç gereçlerinin bakımları, onarımları, saklanmaları okul binasının badana, boyama işleri konusunda aşağıda belirtilen hususların hatırlatılmasına gerek duyulmuştur. Bu genelge okullar kapanmadan önce #59 yönetici ve öğretmenlere duyurulacak, tatil devresinde buna göre plânlama ve hazırlık yapılarak yeni öğretim yılı başında uygulamaya geçilecek ve uygulamaya devam edilecektir.

7. Ders yılı başında tüm öğrenciler yapılacak plânlama ile(genellikle okulun yardımcı hizmetler personelinin görevleri dışında kalan) okul bahçesinin temizliğini, düzenlenmesini, sınıf, atelye laboratuarların badana edilmesini, boyanmasını, camların pencere içlerinin, kitap raflarının, ders araçlarının, dolapların, sıra, masa ve sandalyelerinin temizliğini yapacaklar, üzerlerinde yazı, resim varsa zımparalayıp kullanıma hazır hale getireceklerdir. Bu görevlendirmede “BU OKUL BİZİMDİR” deyimi benimsetilecektir.

8. Takip eden haftalarda en az bir defa olmak üzere bir hacim için öğrencilerden nöbetleşe görev alacak bir temizlik ekibi(genellikle hizmetlilerin görevleri dışında kalan) pencere içleri, kitap rafları, ders araçları, dolapları, sınıflarını laboratuarlarını, atelyelerini temizleyecekler, tozlarını alacaklardır. Okulun bakımı ve uygun duruma getirilmesi bir plân gereğince belli zaman aralıklarıyla yapılacaktır. Yönetici ve öğretmenler, okulun diğer personeli, ücretle tutulmuş işçi veya maaşlı personeli beklemeden bu görevi yaptıkları eğitim ve öğretim işleminin bir parçası olarak göreceklerdir. Son dersten sonra yapılacak 10-15 dakikalık temizlik, tertip çalışmasıyla bu tür işler tamamlatılacaktır. Yardımcı hizmetler sınıfı personeli yeterli okullarda ortak kullanıma açık yerlerin döşemelerinin temizliği bu personel tarafından yürütülecektir.

9. Kullanımdan sonra ders araç gereçleri ve makineleri öğretmenlerin nezaretinde öğrenciler tarafından bir sonraki kullanım için temizlenecek, koruyucu bakımlarının yapılması sağlanacaktır.

10. Yönetici ve öğretmenler sınıf, laboratuar gibi hacimlerin boya ve badanaları için gerekli hizmetin getirileceğini beklemeden bu gibi işleri öğrencileri ile birlikte yapmalarındaki eğitsel değeri bulacaklar, öğrencilerine okulları için gururla konuşma hakkını vereceklerdir. Bu okullarda yarışma haline getirilecek, sınıfını atölyesini, laboratuarını, işliğini en iyi şekilde temizliğini, bakımını yapan, koruyan öğrencilerin yöneticiler tarafından ödüllendirilmesi sağlanacaktır.

11. Bu işler için gerekli olan malzeme ve araç, okul aile birliği ve koruma derneklerinin katkısı ile sağlanacak, hizmetin okul aile bütünlüğü içinde yerine getirilmesine çalışılacaktır.

12. Yapılacak uygulama sonuçları #59 gerekli temizlik, onarım ve bakım faaliyetleri Bakanlık Müfettişleri, okul içi ve dışı bütün yöneticiler tarafından denetlenecek ve izlenecektir. Başarılı olan yöneticiler ve öğretmenler takdirname ve teşekkür ile taltif edileceklerdir.

Gereğinin buna göre yapılmasının sağlanması için, ilinizdeki tüm orta dereceli okullarımıza en kısa zamanda duyurulmasını önemle rica ederim.

(İmza)

Hasan SAĞLAM

MİLLÎ EĞİTİM BAKANI

03 AĞUSTOS 1981 2091 SAYILI TEB.DERGİSİ

BİRİNCİ BÖLÜM

TEMİZLİK REHBERİ

1.KISIM

AMAÇ – KAPSAM

1. Amaç :

Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okul ve kurumların temizlik ve düzenini sağlık koşullarına uygun olarak sağlamak #59 yapılacak hizmetlerin uygulama planlarını zaman ve enerjiden tasarruf sağlayacak şekilde gerçekleştir-

mek.

Eğitim kurumlarında #59 laboratuvar, dershane, atelye, kantin, yemekhane, konferans salonu ve benzeri diğer bölümlerdeki araç ve gereç ve sabit tehsisleri daima temiz bakımlı ve kullanılmaya hazır durumda bulundurmaktır.

2. Kapsam :

Bu rehber Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okul ve kurumların bahçe ve binasındaki tüm bölümlerin temiz,

düzenli ve sağlıklı bir durumda olmasını sağlayacak hizmetler ile bu hizmetlerin yönetici, öğretmen, hizmetli ve öğrenciler tarafından bir plan dahilinde eksiksiz olarak yerine getirilmesine ilişkin esasları kapsar.

İKİNCİ BÖLÜM

TEMİZLİK İŞLERİ İLE İLGİLİ GÖREV VE SORUMLULUKLARIN

DAĞILIMI

Okul ve kurumda verimli, ekonomik, sağlıklı ve güvenli bir ortam hazırlanmasında ve bunun sürekli olmasının sağlanmasında yöneticiden hizmetliye kadar her kademedeki personelin iyi bir koordinasyon (iletişim ve etkileşim) içinde çalışması gerekir.

İstenilen temizlik ve düzenin sağlanması, bu işlerle ilgili sorumluların sıkı ve sürekli takip ve kontrolü ile mümkündür.

Bu nedenle, okul müdürleri, müdür yardımcıları, nöbetçi öğretmenler ve iç hizmetler sorumlusu bir plan dahilinde okulun temizliğinin gerektiği gibi yapılmasını sağlamak, kontrol etmek, eksiklikleri zamanında düzeltmek

tamamlatmak ve günü gününe gerekli önlemleri almak zorundadırlar.

1. Müdür :

Okulun bina, araç - gereç ve tesislerinin etkili bir şekilde kullanılması, korunması, temizliğinin yapılması ve sürekliliğinin sağlanmasından birinci derecede sorumludur

2.Müdür Yardımcısı :

Okul bahçesi, binası ve araç - gerecinin tertip, düzen, temizlik, bakım ve korunması ile her an kullanılır halde bulundurulmasını sağlamaktan, temizlik işlerini iç hizmetten sorumlu personel ile birlikte, insan gücünü etkin kılacak şekilde günlük, haftalık yarıyıl ve yaz tatili temizlik ve onarım planlarının hazırlanması ve uygulanmasın-dan, hizmetlerin verimli ve ekonomik olarak yürütülmesinden sorumludur.

3. Öğretmenler :

Okulun bütününden, özellikle kullandıkları dershane, atelye, tesis, bölüm ve laboratuvarların temizlik,

tertip, düzen ve bakımı ile demirbaş eşyanın gerektiği şekilde kullanılması ve bakımından ayrıca, nöbet günlerinde de okulun genel temizliğinin sağlanması ve denetiminden sorumludurlar.

4. İç Hizmetler Sorumlusu :

Okulun genel temizliğinden, temizlik işlerinin planlanmasından, hizmetlilere görev dağıtımından ve yürütülmesinden, kontrolünden, onarımı gerektiren eksiklerin zamanında okul yöneticilerine bildirilmesinden, hizmetlilerin eğitilerek aralarında sürekli etkin ve verimli çalışma ortamı yaratılmasından sorumludurlar.

5. Hizmetliler :

Kendilerine verilen ünitelerin temizlik işlerini en iyi şekilde yerine getirmekle yükümlüdürler. Temizlik araç-gereçlerinin temiz ekonomik ve sağlık kurallarına uygun bir şekilde kullanılmasından ve bakımından sorumlu-

durlar.

6. Öğrenciler :

Okulun tüm ünitelerini, sabit ve sabit olmayan tesislerini ve araç gereçlerini temiz kullanmak ve korumaktan sorumludurlar.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

TEMİZLİK PLANLARI VE UYGULAMALARI

Temizlik işlerinin amaca uygun ve ekonomik şekilde yürütülebilmesi zaman ve enerjiden tasarruf sağlanabilmesi için bir plan hazırlanması gerekir.

Temizlik planının hazırlanmasında aşağıdaki hususlar gözönünde bulundurulur:

1. Okul yönetimince, öğretim yılı başında uygulanabilecek nitelikte yapılan planlamada okulun mevcut iş gücü potansiyeli ve yapılacak hizmetler dikkate alınır. Ayrıca #59 bu planda günlük, haftalık, aylık, yarıyıl ve yaz tatilinde yapılacak işler ayrıntılı bir şekilde gösterilir.

2. Zaman ve enerji kaybının önlenebilmesi için, aynı şekilde çalışmayı gerektiren işler arka arkaya sıralanır.

3. Belirtilen süre içinde yapılması şart olan işler önem sırasına göre yazılır, diğer işlerin planın uygulanışını ağırlaştırmayacak şekilde yerleştirilmesine dikkat edilir.

4. Yorucu işlerin yanında, daha az yorucu olan işlere yer verilir.

5. İşi, kimin yapacağı belirtilir.

6. Planın uygulanmasını engelleyecek işlerin çıkabileceği gözönünde bulundurularak, bir karışıklığa meydan vermemek için planda belli bir boş zaman (yedek zaman) ayrılması gerekir.

7. Planda işi yürütecek personel için dinlenmeye de zaman ayrılır.

Günlük İş Planı :

Okul ve kurumlarda, eğitim ve öğretim faaliyetlerinin aksamadan ve verimli bir şekilde yürütülmesi için, işlerin günlük temizlik planına uygun olarak yapılması gerekir.

Ders saatlerinin bitiminde, sınıf, atelye, laboratuvar, konferans salonu, koridor vb. yerlerdeki:

1. Pencereler açılır,

2. Yazı tahtası silinir,

3. Çöp kutuları boşaltılır,

4. Zemin nemli süpürge ile alınır,

5. Paspaslanır,

6. Sıra, masa, dolap vb. yüzeylerinin tozları alınır,

7. Lavabo ve tuvaletlerin temizliği yapılır,

8. Halı, yolluk vb.olan üniteler elektrik süpürgesi veya gırgır ile alınır,

9. Kapı ve pencerelerin son kontrolü yapılır,

10.Gerekli üniteler kilitlenir.

Haftalık İş Planı :

Yerler #59 günlük temizliğe ilave olarak :

1. Cinslerine göre süpürülür,

2. Sabunlu su ile silinir,

3. Taş zeminler, gerekli ise javel suyu ile fırçalanır,

4. Durulanır,

5. Tuvaletler sulandırılmış tuz ruhu ile ovulur,

6. Bol su ile yıkanır,

7. Çeşitli eşya üzerinde leke varsa bunların temizliği yapılır,

8. Aynalar ve camlar silinir.

Aylık İş Planı :

1. Taşınabilir eşyanın temizliği yapılır, havalandırılır,

2. Duvar ve tavanlardaki örümcekler alınır,

3. Yerler süpürülür,

4. Cam ve pencereler, kapılar arap sabunlu su ile silinir,

5. Yerler, arap sabunlu su ile fırçalanır ve yıkanır,

6. Cinsine göre sodalı sabunlu su ile temizlenir. Gerekiyorsa, kireç kaymağı (javel suyu ) karıştırılmış su ile de fırçalanır. (Özellikle tahta ve taş zeminler ),

7. Marley ve muşamba yüzeyler sabunlu su ile silinerek, yumuşak bir bezle kurulanır,gerekiyorsa cilalanır.

Yarıyıl ve Yaz tatili Planı :

Yaz tatili döneminde gerekiyorsa :

1. Badana ve yağlı boya yapılır,

2. Okul yatılı ise,yatakhaneler boşaltılarak, havalandırılır,

3. Onarımı gerektiren kısımlar elden geçirilir,

4. Yatak, battaniye vb. belli süre için depolara alınır,

5. İlaçlama yapılır.

Okulun diğer kısımlarında da :

6. Mobilyalar temizlenir, lekeleri çıkarılır,

7. Gerekli kısımları cilalanır,ihtiyaç gösteriyorsa, kumaş kısımları değiştirilir,

8. Paspas ve yolluklar ılık sabunlu su ile yıkanır, yolluklar kuruduktan sonra naftalinlenerek, rulo yapılıp kaldırılır,

9. Ambar,depo vb.yerlerin temizlik ve düzeni için gerekli olan çalışmalar yapılır,

10. Lavabo,musluk vb.sıhhi tehsisat bütünü ile gözden geçirilir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

TEMİZLİK ARAÇ-GEREÇLERİNİN TANITILMASI

Yapılan temizlikten iyi sonuç alınması için, yerinde seçilmiş temizlik araçları ile iyi kalitede temizlik malzemesine ihtiyaç vardır.

Ayrıca, bunların iyi şekilde kullanılması ve tekniğine göre saklanmasının da bilinmesi şarttır.

I. KISIM

Araçlar :

1. Süpürgeler,

2. Teller,

3. Faraş,

4. Fırçalar

5. Kova ve diğer kaplar,

6. Temizlik bezleri.

1. Süpürgeler :

Hasır, kıl, iplik ve naylondan yapılmış çeşitleri vardır. İplik ve kıl süpürgeler parke,marley vb.temizliğinde kullanılır. Kullanılacağı yere göre,sapları da uzun, normal veya kısa olabilir. Kullanımı sonunda, tozu silkelenerek

rutubetsiz yerde saklanmalıdır.

Çok kirli ise, yıkanmalı ve kurutulduktan sonra kaldırılmalıdır.

2. Teller :

Kullanılacağı yere göre, ince ve yumuşakları bulunduğu gibi, daha kalın ve sertleri de vardır. Kullanıldık- tan sonra, yıkanıp, kurutularak rutubetsiz bir yerde saklanmalıdır.

3. Faraş :

Yerler süpürüldükten sonra, çöp toplamak için kullanılan bir araçtır. Emaye, metal ve plastikten yapılanları vardır. Kullanmayı müteakip, sıcak sabunlu su ile yıkanmalı ve kuruduktan sonra kaldırılmalıdır.

4. Fırçalar :

Kullanıldığı yere göre çeşitli şekilleri olup, kıl veya sentetik maddelerden yapılabilir. Cilalı bir mobilyanın

tozu yumuşak, uzun tüylü bir kıl fırça ile temizlenmelidir. Aksi halde hem istenen sonuç alınmaz, hem de mobilya

cilası bozulabilir. Buna karşılık taş ve cilasız olan tahta döşeme temizliğinde kullanılacak fırçanın, sert ve kısa tüylü

olması uygundur. Fırçalar, kullanıldıktan sonra tozu giderilerek rutubetsiz bir yere kaldırılmalıdır. Ancak, çok kirli olanların ılık sabunlu su ile yıkanması, kurutularak kaldırılması gerekir. Özellikle uzun ve yumuşak tüylü fırçaların,

tüyleri yukarı gelecek şekilde kurumaya bırakılmaları gerektiği de, tüylerin kıvrılmasını önlemek bakımından unutulmamalıdır.

5. Kova ve Diğer Kaplar :

Metal, Emaye ve plastik olabilir. Çeşitli yüzeylerin temizliğinde kullanılan bu araçların da kullanıldıktan sonra yıkanıp kurulanarak kaldırılmaları gerekir.

6. Temizlik Bezleri :

Kullanılma yerine uygun türdeki dokulardan olmasına ve büyüklüklerinin de yapılacak işe göre ayarlanmasına dikkat edilmelidir. Cam silmede kullanılacak bezin tüy bırakmayan cinsten , yer silmede kullanıla-cakların suyu rahat emebilen, kolay sıkılan cinsten, toz almada kullanılacakların ise yine tüy bırakmayan ve yumuşak cins kumaşlardan olmaları gerekir. Bütün diğer temizlik araçlarında olduğu gibi, temizlik bezleri de gerektiğinde deterjanlı sıcak su ile yıkanıp çalkalanarak kurutulur ve uygun bir yerde saklanır. Çeşitli yerlerde kullanılan bezlerin karışmaması için, yerleştirme yerleri ve renklerinin farklı olmasına önem verilmelidir.

II.KISIM

Gereçler :

1. Su :

Temizlik işlerinde kullanılan gereçlerin en önemlisidir. Bazı sular erimiş kalsiyum ve magnezyum tuzları ihtiva ettiklerinden, bu sulara sert sular denir. Böyle sularda sabun köpürmediğinden, önce soda koyarak kirecin sudan ayrılması sağlanır.

2. Soda :

Kimyada sodyum karbonat ismiyle anılan soda, tabiatta renksiz billurlar halinde olup, 63ü sudur. Hava temasında bırakıldığında suyu uçarak toz soda haline gelir. Buna (kalsine soda) denir. Soda, suyun kirecini ayırdıktan başka, yağları eritme özelliğine de sahip olduğundan, iyi bir temizleme gerecidir.

3. Sabun :

Hayvansal ve bitkisel yağ asitlerinin sodyum veya potasyum hidroksitle birleşmesinden meydana gelir. Sabunları, sodlu ve potaslı olmak üzere ikiye ayırabiliriz. Sodlu sabunlara sert ve çekirdek sabun ismi verilir. Bu sabunlar banyoda ve çamaşırda kullanılır. Potaslı olanlara ise yumuşak sabun denir. Esmer, yeşilimsi renkte olup, sodlu sabunlardan daha etkilidir. Ev temizliğinde, çamaşırda, cilt hastalıklarında ve sanayide kullanılır.

4. Deterjan :

Piyasada çeşitli isimler altında, toz veya sıvı halde birçok türleri olup, her çeşit temizlikte kullanılmaktadır.

5. Kireç Kaymağı :

Kireç kaymağı sönmüş kireç üzerinden klor gazı geçirmek suretiyle elde edilen beyaz bir tozdur. Suda erir, klor kokar ve zehirlidir. Genellikle tuvaletlerdeki fena kokuyu gidermekte, dezenfekte işlerinde bitkisel ve sentetik liflerin beyazlatılmasında kullanılır.

6. Javel suyu :

Kireç kaymağı ile su ve sodadan yapılan kimyasal bir bileşiktir. Keskin kokulu olup, sarımtırak yeşil renktedir. Bitkisel ve sentetik elyafın beyazlatılmasında, bazı renkli lekelerin çıkartılmasında kullanılır. Sulandı-rılarak kullanılması gerekir. Aksi halde kumaşı parçalar.

III. KISIM

Temizlik Dolabı :

Araç ve gereçleri bir arada bulundurmaya yaradığı gibi, zaman ve enerji kaybını da önlemiş olur.

Kullanılan araçlar, gerektiği şekilde temizlenip kurulanmalı #59 gereçler ise, kavanoz şişe ve kutu kapakları sıkıca kapatıldıktan sonra, fazla kullanılanlar önsırada, diğerleri arkada olmak üzere yerleştirilmelidir.

Dolabın kapağını ara sıra açarak havalanmasını sağlamak doğru olur. Arada bir dolaplardaki eşya çıkarılıp yaş ve sonra kuru bezle silinmeli ve kuruduktan sonra eşya yerleştirilmelidir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

TEMİZLENECEK YÜZEY VE ÜNİTELER

1. KISIM - DÖŞEME TEMİZLİĞİ

1. Taş Temizliği:

Bu temizlik cinslerine göre bir kaç grupta incelenebilir :

a) Beyaz Mermer Temizliği :

Bunlar, önce süprülür, duru su ile silinerek temizlenebileceği gibi, sabunlu sodalı su, arap sabunlu sularla

da silinir veya fırçalanabilir. Sonra durulanıp, kurulanır ve istenilirse cilalanarak parlatılır.

Çok kirli olan beyaz mermerler ise:

İçinde iki kahve fincanı javel suyu veya hazır çamaşır suyu ilave edilmiş bir kova sodalı ve sabunlu su ile fırçalanarak temizlenir. Bundan sonra durulanıp, kurulanır gerekiyorsa cilalanır ve bir süre sonra parlatılır.

b) Renkli Mermer Temizliği :

Bunların temizliği de aynen beyaz mermerlerde olduğu gibidir. Ancak, javel suyu mermerlerin rengini açacağından bununla temizlik yapılması doğru değildir.

c) Karo Taşının Temizliği :

Herbiri 15-20 santimetrekarelik krem veya renkli, düz veya desenli taşlardır.

Krem renkli karo taşlar, aynen beyaz mermerler gibi #59 renklilerde aynen renkli mermerler gibi temizlenip cilalanır.

d) Mozayik Temizliği :

Bu taşların temizliği ve cilası da aynen renkli mermerlerin temizliği gibidir. Her cins taş temizliğinde olduğu gibi, mozayik temizliğinde de tuz ruhu kullanmak doru değildir. Zira bu, taşların aşınmasına ve çirkin görünmesine sebep olur.

2. Muşamba Temizliği :

Muşamba kıl süpürge ile süpürülüp, yünlü kumaş parçası veya keçe ile parlatılarak temizlenir. Süpürüldükten sonra, neft, gaz veya benzinle silinerek temizlemek de mümkündür.

Ancak, bu sırada pencerelerin açık tutulması ve temizliğin yapıldığı yerde ateş bulunmaması gerekir.

Çok kirli olan muşambalar, süpürüldükten sonra sabunlu su veya deterjanlı su ile silinir. Sabunlu kalmasını önlemek maksadıyla bir iki kere de duru su ile silinir ve kuruyuncaya kadar beklenerek cilalanır. Ancak su, muşambanın çabuk eskimesine sebep olacağından, bu yöntemi mümkün olduğu kadar az uygulamak yararlı olur.

3. Marley Temizliği :

Marley, tekniğin gelişmesi sonucu olarak ortaya çıkan yeni bir döşeme türüdür. Muşambaya yakın bir görünüşte olmasına rağmen, ondan daha üstün özellikleri olup, isteğe göre büyük veya küçük kareler halinde döşenmesi, çok defa ona taş döşeme görünüşü de kazandırır. Günlük temizliği, yumuşak bir bezle tozu alınarak yapılır. Kirli ise, bu işlemden sonra su ile silinip kurulanması doğru olur. Haftada veya on günde bir yumuşak bir bez üzerine konan arap sabunu ile silinip durulanarak, temizlenmesi yerinde olur. Gerekiyorsa, üzerine özel cilası sürülerek bir süre sonra parlatılır. Kendi cilası bulunmadığı hallerde, muşamba cilası da kullanılabilir. Ancak her zaman bu yola başvurulmaması ve özel cilasının bulunmasına çaba gösterilmesi doğru olur.

4. Halıfleks Temizliği :

Bu da yeni bir döşeme türü olup, günlük temizliği elektrik süpürgesi ile süprülerek yapılır. Arada bir de çok iyi, sıkılmış deterjanlı bezle silip, yine çok iyi sıkılmış duru sulu bez ile deterjanını almak ve sonra da odayı iyice havalandırarak,tamamen kuruyuncaya kadar üzerine basmamak gerekir.

Aksi halde fazla nem halıfleksin küflenip kokmasına sebep olur.

5. Tahta Temizliği :

a) Cilasız Tahta :

Tahta, çeşitli ağaçların fabrikalarda işlenerek önce topruk sonra da kereste haline gelmesi ile elde edilir. Bu cins tahta, hasır süpürge ile toz kaldırmadan süprülerek temizlenebilir. Gerekiyorsa bundan sonra da sodalı sabunlu su veya deterjanlı su ile silinir veya fırçalanır. Sonra duru su ile çalkalanır. Çok kirli olan tahtalar, süpürüldükten sonra içinde bir iki kahve fincanı javel suyu veya hazır çamaşır suyu konmuş bir kova sodalı sabunlu su ile boyları yönünde fırçalanıp, durulanmak suretiyle temizlenir.

b) Cilalı tahta (parke) Temizliği :

Lifleri karşılıklı gelecek şekilde birbirine geçirilmiş ve cilalanmış döşemelere parke denir. Bunları her gün kıl süpürge ile süpürüp, yünlü bir parça ile parlatarak temizlemek mümkündür. Parkeler süprüldükten sonra neft,

gaz veya benzinle silinerek de temizlenebilir. Ancak, bu temizlikten sonra mutlaka cila yapılmalıdır.

Cilalanması gereken ve çok kirli olan parkeler ise süprüldükten sonra parke teli ile lifleri yönüne ovulur. Tekrar süprülüp sodalı sabunlu su veya javelli su ile silinir ve durulanır. Kuruyunca parke cilası ile cilalanarak parlatılır.Üzeri cam cila yapılmış parkenin temizliği mum cilaya oranla daha kolaydır. Günlük temizliği yumuşak bir kıl fırça veya bezle tozu alındıktan sonra, yünlü bir parça ile parlatılarak yapılır. Ayda bir defa da yine tozu alınır, çok iyi sıkılmış nemli bir bezle silinerek, hemen kurulanır ve sonra da yünlü bir bez parçası ile parlatılır.

c) Yağlı Boyalı Tahta Temizliği :

Yağlı boyalı tahtalar, nemli bezle veya sabunlu su ile silinerek, durulanmak suretiyle temizlenir.

Bunları, deterjanla temizlemek doğru değildir. Zira deterjan, yağlı boyadaki parlaklığın kaybolmasına sebep olur.

II. KISIM - DUVAR TEMİZLİĞİ

a) Badana :

Badanalı duvarların örümcekleri, 15 -20 günlük aralıklarla tavan süpürgesi ile alınır. Sonra yumuşak bir kıl fırçası veya elektrik süpürgesi ile tozları temizlenir. Bu sırada odada bulunan eşyaların üstlerini örtmeyi unutmamalıdır.

b) Plastik Badana :

Badanalı duvar temizliğinde olduğu gibi, plastik badanalı duvarlar da önce tavan süpürgesi ile örümcekleri alınarak, toz kaldırmadan her tarafı süprülür. Duvarlar çok kirli ise ılık sabunlu su, arap sabunlu su veya deterjanlı su ile silinir, duru su ile de sabunu alındıktan sonra hemen kurulanır. Bütün bu işlemlerin birbiri arkasına yapılmasına da özellikle dikkat edilmelidir. Aksi halde duvar dalgalı bir görünüş alır.

c) Kağıt Kaplama :

Bu duvarlar da #59 temiz,yumuşak bir bezle tozları alındıktan sonra aynen plastik badanalı duvarlar gibi silinerek temizlenir. Ancak, ılık su yerine soğuk su kullanmak ve silerken fazla bastırmamak doğru olur.

d) Lambri :

Bu duvar türü de günümüz dekorasyonunda önemli bir yer tutmaktadır. Günlük temizliği, yumuşak bir bezle tozu alınmak suretiyle yapılır. Üzerindeki cilanın cinsi de dikkate alınarak, arada bir çok iyi sıkılmış nemli bezle silinip hemen kurulamak ve yumuşak yünlü bir bezle parlatmak da yerinde olur.

Plastik lambriler ise, sabun veya deterjanla silinip kurulanmak suretiyle temizlenebilir.

e) Yağlı Boya :

Bu duvarların temizliği de aynen plastik badanalı duvarlarda olduğu gibidir, plastikten daha kolay temizlenir.

f) Fayans :

Fayans duvarlar ılık sabunlu su veya deterjanlı su ile silinip, durulanır ve temiz bir bezle kurulanır.

g) Mozayik :

Bu duvarlar da ılık sabunlu su veya deterjanlı su ile silinir. Çok kirli ise içine bir kahve fincanı javel suyu veya hazır çamaşır suyu karıştırılmış bir kova su ile silinerek veya fırçalanarak, temizlenir ve durulanır.

III. KISIM

a) Pencere, Cam ve Ayna :

Cam silisli kumun potas veya soda ile karıştırılıp yüksek derecedeki sıcakta eritilmesiyle elde edilen sert, saydam, kolay kırılan kimyasal olaylara dayanıklı bir maddedir.

Cam ve kristal eşyanın günlük temizliği,yumuşak bir bezle tozu alınmak suretiyle yapılır. Gerekiyorsa veya fazla girintili ise deterjanlı sabunlu suda yumuşak bir fırça ile temizlenip sirkeli sudan geçirilir ve çalkalanarak kurulanır. cam ve kristal eşyada, özellikle vazolarda meydana gelen lekeler halindeki kireç tabakasını yarım bardak sirke ve bir çorba kaşığı tuz karışımına batırılmış bir bezle iyice ovup çalkalayarak gidermek mümkündür. Bol çivitli suda parlaklık kazandırır.

Camlarda önce çerçeve kısımları sabunlu su ile silinir, daha sonra camlı kısımlar su ile silinerek, kurulanır.

Çok kirli ise sabunlu su ile silinip, durulandıktan sonra, kuru, tüysüz bir bezle kurulanır.

İlk çağlardan beri bilinen ve çeşitli madenlerden yapılan aynalar, bu gün camın bir yüzünün kimyasal olarak çökertilmiş ince gümüş tabakası ile sırlanması ve verniklenmesi ile yapılır. Aynanın sırlı tarafına veya çerçevenin içine su kaçmamasına dikkat edilerek silinir, tüysüz bir bezle kurulandıktan sonra kağıt parçası ile parlatılır.

b) Kapı Temizliği :

Çeşitli tahta temizliklerinde söz edildiği biçimde tahtasının cinsine göre temizlenir.

c) Metal Eşya Temizliği :

Madeni eşyalar, çok kirli ve girintili çıkıntılı ise içine toz sabun veya deterjan atılmış ılık suda yumuşak bir fırça ile yıkanıp durulanarak, iyice kurulandıktan sonra yünlü bir bez parçası ile parlatılmalıdır.

1. Gümüş Eşya Temizliği :

Gümüş, beyaz renkte çok parlak ve kıymetli bir madendir. Zamanla kararma özelliği vardır.

a) Nemli bir bez, Bi Karbonat Dö Suda (yemek sodasına) batırılarak eşya bununla ovulur. Fazla girintili çıkıntılı ise bu toza batırılmış nemli ve çok yumuşak bir diş fırçasıyla fırçalanıp yünlü kumaş parçası ile parlatılır.

b) Piyasada bulunan toz, macun veya sıvı halindeki temizleyici ve parlatıcılardan birinin tarifelerinde açıklandığı şekilde kullanılması ile temizlenir.

c) Yine aynı işe yarayan eczalı bezlerle ovularak parlatılır.

d) Hafif nemli bir bez parçası sigara külüne batırılarak eşya ovulur ve yünlü bezle parlatılır.

Ayrıca çok kirli gümüşlerde iyi sonuç almak için uygulanan yöntemin birkaç defa tekrarlanması gerekebilir.

2. Bakır Eşyalar :

Bakır, çok eski tarihlerden beri bilinen parlak kırmızımsı renkte, çok kullanılan, işlenmeye elverişli bir madendir.

Bakır eşya, havanın etkisiyle zamanla rengini ve parlaklığını kaybederek kararır.

a) Bakır eşya, kaole batırılmış bir bezle iyice ovulur ve yumuşak bezle parlatılır.

b) Piyasada bulunan temizleyici sıvıya batırılmış bir bezle ovulur ve yumuşak bezle parlatılır.

c) Tuz ve limon suyu karışımına batırılmış bir bezle ovulur, ılık su ile çalkalanır (kurulanarak yünlü bezle parlatılır. Limon suyu yerine sirke kullanılabilir.)

d) Karbonata batırılmış nemli bir bezle ovulup yumuşak bezle parlatılır.

3. Pirinç Eşya :

Pirinç, bakırla çinkonun eritilerek belirli oranlarda, birbirleri ile karıştırılmasından elde edilen bir alaşımdır. Havanın etkisinde kalarak zamanla renk ve parlaklığını kaybeden piriç eşya, aynen bakır eşya temizliğinde anlatılan yöntemlerle parlatılır. Ayrıca gaza veya terebantine batırılmış bir bezle ovulduktan sonra yumuşak bir bezle parlatılır.

IV. KISIM - PERDE TEMİZLİĞİ

1. Perde :

a) Dekor Perde :

Perde temizliğine başlamadan önce metal makaraları çıkarmak gerekir. Aksi halde yıkama veya ıslatma sırasında perdelerde pas lekesi bırakabilir. Makaralar plastik olduğu takdirde bu işleme gerek yoktur. Bundan sonra iyice silkeleyerek tozları giderilen perdelerin, soğuğa yakın ılık suda birkaç kere ıslatılarak kaba kirli akıtılır.

3-4 defada ılık sabunlu su ile yıkanır, durulanır. Perdenin pileli yerleri elle iyice düzeltilir. Ütü istemeyen cinste kumaştan yapılmış perdeler için, bu düzeltmeler yeterli olup, kuruduğunda perde asılmaya hazır hale gelmiş demektir. Diğer cins perdeler için ise bu düzeltmeler ütüyü çok daha kolaylaştırdığından yine gereklidir.

İpekli cinsten yapılmış perdelerde ise ancak kuru temizleme yapılabilir.

b) Tül Perde :

Yıkanmadan önce, metal makaraları çıkarılır. Çok kirli olanlar bir gün önceden soğuk suda ıslatılır. Fazla hırpalanmamaya dikkat edilerek yıkanır. Ayrıca, sıkma esnasında da dikkatli olmak gerekir. Kuvvetle sıkmak, tüllerde ütü ile geçirilmeyen derin kırışıklıkların meydana gelmesine neden olur.

Yıkama işlemi böylece bittikten sonra, 1/2 bardak kolanın, ılık su ile iyice ezilerek eritilmesi ve bir kova suya ilavesi ile hazırlanan karışıma düzgün bir şekilde batırılıp çıkarılır ve sıkılmadan asılır.

c) Jaluziler :

Günlük temizliklerinde, nemli bezle tozları alınır.Çok kirli olanlar çıkarılıp ılık sabunlu su ile yıkanır ve asılır.

2. Mobilya Temizliği :

Mobilyanın kumaş kısımlarını temizlerken, eşyanın kirlilik derecesini gözönüne almak gerekir.

Buna göre #59 kumaş kısımların fırça, küçük süpürge veya elektrik süpürgesi ile sadece tozu alınabileceği gibi, gerekiyorsa menşeine uygun gereçlerle silinerek de temizlenir. Lekeli kısımlar, lekenin cinsine göre çıkarılır. Ağaç kısımların, yumuşak tüysüz bir bezle tozunu almak yeterlidir. Bu arada gereken yerleri cilalanır,metal kısımlar da parlatılır.

3.Halı Temizliği :

Halı #59 çoğunlukla yünden dokunan, kısa sık tüylü, desenli veya düz renkte kalın yaygılar olup, belli başlı eşyalar arasındadır. Halı temizliği sağlık yönünden çok gereklidir. Bilindiği gibi mikrop ve bakteriler için en uygun ortam pis yerlardir. Özellikle halı ayaklarla sokaktan taşınan çeşitli mikropların bu eşya üzerinde birikmesine ve kişi sağlığının olumsuz yönde etkilenmesine neden olur. Temiz tutuldukları takdirde, yeni ve güzel görünüşlerini korumaları ve dayanıklıklıkları sağlanır.

Halı, kilim ve battaniyelerin temizliğinde iyi sonuç almak yani onları tam temizleyebilmek, ancak bu temizlik için en uygun araç ve gereçleri seçmek ve bunları en iyi şekilde kullanmakla mümkün olabilir.

Temizlikler eşyanın menşeine, desen ve renk durumuna göre yapılır.

a) Menşeine Göre :

İpek ve yünlü olanlar benzinle silinerek temizlenmelidir. Sentetik olanlar benzinle temizlenebileceği gibi,

çok kirli ise deterjanlı su ile yıkanabilir. Halılar için en uygunu ılık sabunlu su veya arap sabunlu su ile temizlemektir.

b) Desen ve Renk Durumuna Göre :

Deterjanlı su, halının rengini açacağından, özellikle koyu renkli halıları bununla temizlemek doğru değildir. Sabunlu su ile silinen halılar, sirkeli su ile tekrar durulanırsa renkleri parlak olur.

Halılar iki türlü temizlenir :

a) Silinerek,

b) Yıkanarak,

a) Silinerek :

Önce nemli süpürge (toz kalkmaması için ) ile tüyleri yönünde süprülür veya elektrik süpürgesi ile tüylerinin aksi yönünde tozu alınır. Sonra yüzünden ılık sabunlu suyla 1-2 defa silinir. Sabunlu kalmaması için bir kere de duru su ile bu işlem tekrarlanır.

Halı çok kirli ise açık havada gerilmiş bir ip üzerinde ters ve yüzünden budaklı olmayan bir sopa ile vurularak temizlenip süprülür. Az da olsa kalan tozlar bir defa da elektrik süpürgesi ile alındıktan sonra ılık sabunlu su ile 2-3 defa silinir ve bu işlem duru su ile bir kere daha tekrarlanır. ( Halı silmede, çok az miktarda olmak ve hemen duru su ile silinmek şartı ile deterjan kullanılabilir.) Halılar, temizlik sona erince ve istenildiği takdirde,renklerin canlanması için yarım kova suya 1/2 - 1 kahve fincanı sirke veya amonyak karıştırılmış su ile silinir. Halıların püskülleri ise ılık sodalı, sabunlu suyla kısım,kısım temizleninceye kadar iki üç defa yıkanır. Duru su ile çalkalanıp sıkılır. kalan fazla su da püsküllerin bir bez arasında ovuşturulmasıyla giderildikten sonra birbirine geçen püsküller düzeltilerek, kurumak üzere halının üzerine yatırılır ve kuruyunca durması gereken şekle göre düzeltilir.

b) Yıkama İle :

Halılar önce bilindiği şekilde tozundan temizlendikten sonra yüzü üste gelmek üzere taşa yayılır. 2 gaz tenekesi ılık suya bir su bardağı arap sabunu karıştırılarak hazırlanan su ile tüyleri yönünde süprülerek yıkanır. Bu işlem 1-2 defa tekrarlanır, duru su ile süprülerek sabunu giderilir. Bundan sonra kısa kenarından başlanarak rule yapılır ve fazla suyunun akması için üstünden bastırılır, suyunun tamamıyle süzülmesi için temiz bir yere dikine konur. Bu şekilde 3-4 saat bırakılan halı ipe asılır. Ancak, zaman zaman ipteki yerinin değiştirilerek, hem daha çabuk kurumasını ve hem de ipin halı üzerinde iz yapmamasını sağlamak gerekir. Yıkanan halının tamamen kurumuş olmasına özellikle dikkat edilmelidir. Aksi halde küflenir ve iplikleri çürüyüp kısa zamanda eskir.

V. KISIM

a) Banyo ve Lavabo Temizliği :

Genellikle banyo ve lavabolarda kullanılan fayanslar banyo ve tuvaletlerin duvarlarına ve benzeri yerlere döşenen dört köşe cilalı taşlardır. Fayansların yüzeyleri kaygan ve cilalı olduklarından kir tutmazlar. Bu sebepten sabunlu sıcak suyla silinerek kolay temizlenir. Lekeli kısımlar, toz temizleyicilerle silinir. Çamaşır suyu ile ara sıra temizlenebilirse de sık sık silmek doğru değildir. Cilasını alarak matlaşmasına neden olur. Kireçli su ve sabun lekelerini çeşitli temizlik tozlarıyla ovarak çıkardıktan sonra çok kirli ise ve çıkmıyorsa sulandırılmış tuz ruhu kullanmak gerekir. Muslukların krom yerlerindeki lekeler, temizlik tozuna batırılmış bezle ovulur ve nemli bezle silindikten sonra kurulanır.

b) Tıkanan Lavaboların açılması:

Lavabolar çok kullanıldıklarından ve personelin dikkatsizliği yüzünden sık sık tıkanır. Kirden ve yağdan tıkanan lavaboların deliğine soda doldurulur. Üzerine yavaş yavaş kaynar su dökülür, bu lavaboyu hemen açar ve fena kokuları da yok eder. Lavabolar lastik pompalarla da kolay açılır, lavaboya biraz su doldurulur, pompa muntazam aralıklarla vurulur, eğer pompa yoksa, küçük lastik borunun bir ucu musluğa bir ucu da lavaboya konularak suyun geçmesi sağlanır. Suyun basıncıyla ufak tıkanıklıklar açılır. Günümüzde,piyasada, hazır olarak satılan, lavabo açmada kullanılan ilaçlar da bulunmaktadır. Lavaboya sert bir cisim kaçarak tıkandığı takdirde alt kısmının sökülerek temizlenmesi gerekir.

c) Tuvalet Temizliği :

Kurumlarda, temizliğine en çok dikkat gerektiren yerlerden biri de tuvaletlerdir. Tuvaletler, mikropların ve kokunun etrafa yayılmaması için sık sık temizlenmeli ve dezenfekte edilmesine özel bir itina gösterilmelidir. Tuvaletleri dezenfekte ettikten sonra, uzun saplı bir tuvalet fırçası kullanarak sürtücü tozla ovmalı sararan kısımlar kireç kaymağı veya çamaşır suyu ile beyazlatılmalıdır. Kokunun emilmesi için koku emici maddelerden de yararlanılmalıdır.

ALTINCI BÖLÜM

Badana Çeşitleri ve Uygulaması :

Badana #59 estetik ve psikolojik etkileri yanında, dezenfekte özelliğine sahip oluşu nedeniyle yapıldığı yere sağlıklı ortam yaratır.

Badanaya ait bilgilerin başında renkler gelmelidir. Bilerek seçilen renkler, küçük bölümleri büyük göstermeye, karanlık odaları aydınlatmaya yarar.

Badanadan önce yapılması gereken hazırlıklar sırayla şunlardır :

a) Badana yapılacak yerlerde bulunan perdeler ve koneşler çıkarılır.

b) Tablolar, resimler, panolar vb. dikkatlice yerlerinden alınarak, temizlenir ve kaldırılır.

c) Abajur vb. mümkünse dikkatlice çıkarılır. Ancak, bulundukları yerlerden çıkarmak güç veya tehlikeli ise kağıt veya naylonla iyice sarılmalıdır.

d) Badana yapılan yerdeki eşyalar dışarı çıkarılır. Kalmayı gerektiren eşyalar ortaya alınarak üzeri sıkı bir şekilde örtülür.

e) Halılar, kirlilik derecelerine göre gerektiği şekilde temizlenip, rulo yapılır ve badanadan sonra kullanılmak üzere kaldırılır.

f) Pencereler gazetelerle kapatılıp, fazla kirlenmemesi sağlanır.

g) Tavan ve duvarlar, tavan süpürgesiyle iyice süprülür.

h) Duvarlarda bulunan delik ve çatlaklar alçı ile onarılır.

ı) Yerlere, kirlenmemesi için kağıt,talaş veya naylon serilir.

i) Badana için gerekli olan araç ve gereçler eksiksiz hazırlanır.

j) Korunma tedbiri olarak sigortayı gevşetmek uygun olur.

1. Kireç Badana :

Kireç tabiatta bulunan kireç taşının yüksek ısı derecesinde ısıtılmasından elde edilen, esmerimsi beyaz renkte, sert bir maddedir. Bu halk arasında “sönmemiş kireç” adını alır. Su ile bir araya gelince büyük bir kolaylıkla ısı çıkararak birleşir. Badanada kullanmak üzere, önceden söndürülmesi gerekir. Bunun için temiz bir tenekenin 1/3 kadar sönmemiş kireç konur ve 2/3 sine kadar su birden katılarak kireç söndürülür. Bu arada tehlikeli olabileceğinden tenekeye fazla yaklaşmamak gerekir. Bundan sonra badananın koyuluğuna duvarın bir köşesinde veya tenekeye batırılıp çıkarılan bir tahta parçası üzerinde bakılır. Gerekiyorsa bir miktar daha su katılır. (İlk badananın duvara daha iyi geçmesini sağlamak için biraz sulu olmasına dikkat edilmeli, ikinci kat daha koyu hazırlanmalıdır.)

Renkli badana yapılması isteniyorsa, bir kapta sulandırılan eritilmiş boya, hazırlanmış badananın içine katılır. İstenilen koyuluk ve renk bulunduktan sonra ince bir telden süzülerek uygulamaya hazır hale getirilir.

Uygulanması :

Badananın uygulanmasında en uygun fırça domuz kılından sık ve sert yapılmış olanıdır. Aynı cins uzun saplı bir tavan fırçası ve köşe fırçası da bulunmalıdır. Hazırlanan badana, temiz sopa ile bir süre karıştırıldıktan sonra, fırçanın tahta kısmı dışarıda kalmak üzere tenekeye batırılır, fazla kireç, teneke içine hafifçe silkilir ve önce tavan, sonra duvarlar olmak üzere badanaya başlanır. Bu sırada pencerelerin kapalı olmasına özellikle dikkat edilmelidir. Aksi halde yapılan badana dalgalı olarak kuruyabilir. Fırça, duvara yukardan aşağıya olmak üzere sürülür. Fazla badana yedirilir. Birinci kat boyanın kuruması beklenir. İkinci kat badanada aynı şekilde yapılır.

2. Tutkal Badana :

Toz boya ile tutkalın belli oranlarda karıştırılmasından elde edilir. Tutkal badana, kolayca çıkmayan sabit badanalar arasında sayılabilir. Tutkal badanayı hazırlanmış olarak piyasada çeşitli isimler altında bulmak mümkün-

dür. Bunlar, tarifelerinde gösterildiği oranda ılık su ile karıştırılıp bir süre bekledikten sonra kullanılmaya hazır hale gelir. Bu badana ısıya da dayanıklı olduğundan, daha çok banyolarda kullanılır.

Uygulanması :

Badananın uygulanmasından önce, süprülmüş ve delikleri alçı ile kapatılmış duvarlar, arap sabunlu su ile silinir. Bundan sonra daha önce hazırlanmış badana, aynen kireç badanasında olduğu gibi uygulanır.

3. Plastik Badana :

Diğer badana türlerine oranla daha pahalı olmasına rağmen, uzun süre dayanması, istenildiği zaman sabunlu su ile silinerek temizlenebilmesi ve duvarlara iyi bir görünüş kazandırması nedeniyle tercih edilmektedir. Plastik badana, tarifesine göre hazırlanarak uygulanacak hale getirilir.

Uygulanması :

Piyasada pek çok çeşitleri bulunan bu badana türü tariflerinde anlatıldığı şekilde uygulanır.

Yağlı Boya :

Bu boya türü sadece duvara değil, tahta, tuğla,taş,alçı, demir,cam vb.gibi çeşitli yüzeyler üzerine kolayca sürülebilir. Ayrıca yağlı boyanın uzun süre devam eden dayanıklılığı, çürümeyi önleme özelliği, sudan etkilenmeyişi

ve sürüldüğü yüzeye parlak güzel bir görünüş kazandırması çok kullanılmasına neden olmaktadır.

Yağlı boyaya başlamadan önce yapılacak işlemler, badanadan önceki hazırlıkların aynıdır. Ancak, burada ilave olarak dikkat edilecek noktalar şunlardır :

a) Yağlı boya yapılacak duvarda kireç badana varsa, bunun önceden kazınarak çıkarılması gerekir. Eski yüzey yağlı boya ise kazımak gerekli değildir.

b) Domuz kılından yapılmış iyi cins bir yağlı boya fırçası kullanmak gerekir.

c) Yağlı boya yaparken damlayan yerleri derhal silmek üzere bir kutu içinde terebantin, tiner, neft veya gazyağı ile yumuşak bir bezin hazır bulundurulması gerekir.

d) Tahta üzerine uygulanacak yağlı boya için, tahta hiç boyanmamışsa, önce budakları yakılarak üzerine bezir yağı ürülür. Tamamen kuruduktan sonra gözeneklerin kapanması için ince bir tabaka halinde macunlama işlemi yapılır. Bu tabakada kuruduktan sonra zımparalanarak yağlı boya yapılabilir hale gelir.

e) Boyanmış tahtalar, sadece çatlak yerleri macunlanıp zımparadan geçirilerek yağlı boya yapılmaya hazır hale getirilir.

f) Demir yüzeylere uygulanacak yağlı boyadan önce yüzey tel fırça ile veya demir zımparası ile zımparalanır, yağlı kirleri neftle silinir. Astar boya olarak sülyen, kuruyunca da yağlı boya sürülür.

g) Radyatörlerin boyanmasında kullanılacak yağlı boyanın ısıya dayanıklı türden (aliminyumlu yağlı boya)

seçilmesi gerekir.

Yağlı Boyanın Uygulanışı :

Kuru, fakat sıcak olmayan hava, yağlı boyanın uygulanması için en uygun ortamdır.

Boyadan önce, fırçayı, kopuk kıllardan temizlemek için parmaklar arasında birkaç defa bükmek, aynı zamanda tozların da giderilmesine yardım eder. Fırçayı, boyaya, kılların yarısına kadar sokmak ve fazla boyanın damlaması için boya kabının kenarına hafifçe vurduktan sonra hazırlanan yüzeyi boyamaya başlamak gerekir. Fırçayı hareket ettirirken bileği serbest bırakmalı ve boyayı tamamen yedirmeli, iyi yağlı boya yapmanın şartlarındandır. Bu arada boyanın yapıldığı yerde sigara içilmemelidir. Birinci kat kuruduktan sonra ikinci kat boya yapılır. Tahta yüzeylerde fırçayı ağacın lifleri yönünde, sonra çapraz daha sonra tekrar lifleri yönünde sürmek gerekir.

Demir yüzeylerde yağlı boyanın nefi miktarı az olmalıdır.

II. KISIM

Badana ve Yağlı Boya Sonrası Temizliği :

Badana temizliğine #59 önce döşemeye serilmiş olan talaş, kağıt veya naylonun toz yapmadan toplanması ile başlanır. Pencerelerdeki kağıtlar da toplandıktan sonra, hafif nemli süpürge ile yerler süpürülür. Pencerelere ve döşemeye damlamış kireç lekeleri, kuru bir bezin içine konan parke teli ile ovularak çıkarılır. Tekrar süpürülen yerler, bu defa arap sabunu veya deterjanlı su ile fırçalanır ve silinir. Yağlı boya olan kapı ve pencere pervazları önce deterjanlı sonra da duru su ile silinir. Camlar da gerektiği şekilde temizlenir. Metal kısımlar kaol veya gazla silinerek parlatılır. Bundan sonra bir kova suya bir bardak sirke konur. Bu karışımla da bir defa daha silinen döşeme temizlenmiş ve böylece oda yerleştirilmeye hazır hale gelmiş olur.

Ancak #59 döşeme parke,muşamba, marley vb.ise telle çizilmemesi için daha dikkatli olmak, sonra fırçalamadan silmek ve temizliğin bitiminde tamamen kuruduktan sonra hepsine gereken özel cilalarını yapmak doğru olur.

Yağlı Boya Temizliği :

Aynen badana temizliğinde olduğu gibidir. Ancak, farklı olarak damlamış olan yağlı boya lekeleri neft, terebantin, tiner veya gaza batırılmış bir bezle silinerek çıkarılır. Lekeler kalmış ise bir bıçakla kazınır. Fırçada neft, tiner vb. bekletilerek temizlenir.

III. KISIM

Cila Çeşitleri ve Uygulaması :

Cila, tahta eşya veya çeşitli döşemelerin görünüşlerini güzelleştirmek ve onları dış etkenlerden korumak için ince bir tabaka halinde üzerlerine sürülen bir maddedir.

Cila yapımında kullanılan araç ve gereçler:

1. Araçlar (ponza taşı - cila topu - zımpara )

2. Gereçler (alkol - gomalak - parafin - balmumu - reçine - neft -terebantin - cila yağı )

Bütün cilaların uygulanmasından önce ve uygulama sırasında dikkat edilecek noktalar şunlardır :

a) Varsa eski cila kalıntıları çıkarılmalıdır.

b) Cilalanacak yer, cilanın özelliğine uygun şekilde hazırlanmalı, temizlenmeli ve kuru olmalıdır.

c) Cila havadar ve aydınlık bir yerde yapılmalıdır.

d) Kullanılacak gereçler hazır ve araçlar temiz olmalıdır.

e) Cilanın az miktarda beze alınıp, sürülen yere tamamen yedirilmesi gereklidir.

f) Cila sürülen yere basılmamalı eşya ise tozdan uzak kurutulmalıdır.

1. Döşeme Cilaları :

a) Taş Cilası :

Beyaz veya renkli mermer, mozayık karo taş vb.gibi çeşitli taş döşemelere cila yapmak mümkündür.

Pratik olarak şöyle bir formülle taş cilası hazırlanabilir :

1 litre kaynar su

150 gr. Balmumu

100 gr. Arap sabunu

Temiz bir küvete konan sıcak su içinde arap sabunu eritilir. Küvetin üstünde tutulan sıcak bir ütüye dokundurulmak suretiyle erimesi sağlanan balmumu da karışıma katılır. Karıştırıldıktan sonra kullanılmaya hazır hale gelmiş olur. Bunun dışında piyasada satılan taş cilaları tarifelerinde belirtildiği şekilde kullanılır.

Uygulaması #59 cila uygulanacak taşın önce temizlenmesi ve kuru olması gerekir. Böylece hazırlanan yüzeye

temiz bir bez üzerine konan cila içten dışa çizilen dairelerle yedirilerek sürülür. Bir süre sonra yumuşak yünlü bir bezle ve yine dairesel hareketlerle parlatılır.

Ciladan sonra taş oldukça kaygan hale geleceğinden dikkatli yürümek gerekir. Islak bez, cilayı matlaştıracağından taşların her gün kuru bezle tozunu almak daha doğru olur.

b) Muşamba Cilası :

Muşamba cilası pratik olarak şöyle bir formülle hazırlanabilir:

1 litre neft

250 gr. parafin

400 gr. balmumu

1 kahve kaşığı dövülmüş reçine

Küçük bir küvete neft, reçine, küçük parçalara bölünmüş parafin ve balmumu konup, içinde sıcak su bulunan diğer bir küvetin içine oturtulur (ancak bu işlemden önce parafin ve balmumunun kirli kısımlarını ince bir tabaka halinde keserek çıkarmak gerekir. Aksi halde bu kirler cilanın rengini bozar). Soğudukça suyu değiştirilerek ve arasıra karıştırılarak balmumu ve parafinin erimesi sağlandıktan sonra, eriyik bir kutu veya kavanoza boşaltılır ve donmaya bırakılır. Böylece cila kullanılmaya hazır hale gelmiş olur. Hazır muşamba cilaları da tariflerinin belirtildiği şekilde kullanılır.

Uygulaması : Uygulama ve parlatma aynen taş cilasında olduğu gibidir.

Cilalanmış muşambaların günlük temizliğinde, tozunun kuru bezle alınıp, yünlü bezle parlatılması yeterlidir. Ayrıca, üzerine sivri ayaklı eşya koymamaya, ağır eşyaları muşamba üzerinde sürüyerek çekmemeye dikkat etmek de delinme ve cizilmeyi önlemek bakımından doğru olur.

c) Marley Cilası :

Piyasada hazır çeşitleri olmakla beraber pratik olarak marley cilası şöyle hazırlanabilir:

1/2 litre neft veya terebantin

250 gr. parafin.

Küçük bir küvete neft ve küçük parçalara bölünmüş parafin konup, içinde sıcak su bulunan diğer bir küvetin içine oturtulur. Soğudukça suyu değiştirilerek ve arasıra karıştırılarak parafinin erimesi sağlandıktan sonra, eriyik bir kutu veya kavanoza boşaltılır ve donmaya bırakılır. Böylece kullanılmaya hazır hale gelmiş olur.

Uygulaması : Uygulama ve parlatma aynen taş cilasında olduğu gibidir. Ancak burada ciladan önce yapılacak temizliğin arap sabunlu su ile olması daha iyi sonuç almak bakımından gözönünde tutulması gereken bir noktadır.Bakımıda muşambanın ki gibi olup, mümkün olduğu kadar ıslak bezle silmemek yerinde olur.

c) Parke Cilası :

Diğer döşemelerde olduğu gibi parke, içinde piyasada pek çok cila çeşidi bulunmamaktadır. Bunlar arasında uzun süre parkeyi koruyan “Cam Cila” denilen çeşitler sayılabilir.

Pratik olarak parke cilasının hazırlanışı:

1/2 litre neft

200 gr. balmumu

Küçük bir küvete neft ve küçük parçalara bölünmüş balmumu konup, içinde sıcak su bulunan diğer bir küvetin içine oturtulur.( Bu işlemden önce balmumunun kirli kısımları kazınır.) Soğudukça suyu değiştirilip arasıra karıştırılarak balmumunun erimesi sağlandıktan sonra, eriyik bir kutu veya kavanoza boşaltılır ve donmaya bırakılır. İstenildiği zaman kullanılır.

Parkeyi cilalamaya geçmeden önce sırasıyla şu işlemleri uygulamak gerekir:

a) Parke, parke teli ile lifleri yönünde tellenir.

b) Yumuşak, uzun tüylü kıl fırça ile süprülür.

c) Tiner veya gaza batırılmış bezle silinir.

Bu arada camların açık olmasına da özellikle dikkat edilmelidir.

d) Bir süre bekledikten sonra lifleri istikametinde cilalanır ve kuruduktan sonra parlatılır.

e) Cam cila uygulanacaksa, önce özel makina ile sistre yapılması, gereken yerler macunlanıp süprüldükten ve silindikten sonrada belli sürelerle ve 3-4 defa olmak üzere cilalanarak kurumaya bırakılması gerekir.

Parke bakımı ise, gerek normal cilada gerekse cam cilada aynen muşambada olduğu gibidir. Pratik cila kullanılan parkeye ıslak bez sürmemek ve su damlatmamak gerekir. Cam cila silinebilir ve hemen kurulanır ve parlatılabilir.

2. Mobilya Cilası:

Gomalak Cilası :

Bu cila ceviz,maun,gürgen,ıhlamur gibi ağaç türlerinden yapılan mobilya üzerine uygulanmakta olup, şöyle hazırlanır:

1/2 litre alkol (96 c bulunmazsa ispirto)

60-70 gr.gomalak

Cilanın kullanılacağı günden en az (1) gün önce ufalanmış gomalak, büyükçe bir şişedeki alkol içine atılarak ağzı sıkıca kapatılır ve devamlı çalkalanmak suretiyle gomalağın tamamen erimesi sağlanır. Daha kısa bir sürede erimesi isteniyorsa, şişeyi sıcak su içine bırakmak ve arada bir çıkararak çalkalamak iyi sonuç verir.

Bu cilayı hazırlama ve uygulamada şunlara dikkat edilmelidir:

a. İyi cins alkol ve gomalak kullanılmalı ve cila normal koyulukta olmalıdır.

b. Cila topu çok sert ve muntazam hazırlanmalıdır.

c. Cila topuna az miktarda cila alınmalı ve yüzeye tamamen yedirilmelidir.

d. Ciladan önce yüzeye çok miktarda yağ sürülmemelidir. (Aksi halde yağ uçunca matlaşır.)

e. Cila yağı olarak zeytinyağı kullanılmamasına (asitli olduğu için çabuk kurumaz, yüzeyi sarartır ve matlaştırır) dikkat edilmelidir.

Uygulanması :

Gerektiği şekilde hazırlanan yüzeye iyice yedirilerek cila yağı sürülür, cila şişesi çalkalanır ve hazırlanan cila topunun pamuğu üzerine bir miktar cila dökülür. Topun ucu iyice büküldükten sonra, cilanın top içinde yayılmasını ve fazlasının da çıkmasını sağlamak bakımından top avuç içine veya temiz bir yere birkaç defa vurulur. Bundan sonra top, yüzeye çok bastırmadan ve yukardan aşağı daireler çizdirerek gezdirilir ve bu işlem bütün yüzey cilalanıncaya kadar devam eder. Bu arada top, altında meydana gelen kalınlık nedeni ile yüzeyde rahatça kaymıyorsa altına çok az miktarda cila yağı sürerek bu kayganlığı yeniden sağlamak gerekir. Yüzey parlamaya başladığı anda topa başkaca cila konmadan, aynı hareketlerle devam edilerek top kurutulmuş ve cila tamamlanmış olur. Bu cila ile cilalanmış mobilyaların günlük temizlikleri yumuşak kuru bezle tozları alınarak yapılır. Islak bez değdirmemeye ve sert cisimle çizilmemesine özellikle dikkat edilmelidir.

Vernikler :

Bilinen cila türlerinden olup bileşimlerine göre yağlı, selülozik, ispirtolu, reçineli v.b. olabilir. Piyasada satılan türleri tariflerine göre uygulanır.

YEDİNCİ BÖLÜM

EĞİTİM KURUMLARINDA KULLANILAN DAYANIKLI TÜKETİM

MALLARININ GRUPLANDIRILMASI, BAKIM VE TEMİZLİĞİ

Ev, okul ve kurumlardaki, araçların çalıştırılmasında çeşitli kaynaklardan yararlanılmakla beraber, bir çoğu için elektrikten faydalanılmaktadır. İkinci derecede de yakıtlar kullanılmaktadır. Yakıtlar başlıca üç grup altında incelenebilir:

a. Katı yakıtlar (odun- odun kömürü-linyit-taş kömürü-kok kömürü )

b. Sıvı yakıtlar (gaz yağı - bütan)

c.Gaz yakıtlar (Havagazı)

I. KISIM - SOĞUTUCULAR

Buzdolabı :

İçine konan yiyeceklerin bir süre için tazeliğini koruyan ve onların dondurulmadan saklanmasını sağlayan soğutuculara BUZDOLABI denir.Çeşitleri arasında kantin,okul ve kurum yemekhanelerinde kullanılan vitrinli buzdolapları, yalnız su vb. gibi içecekleri soğutmaya yarayanları veya besin maddelerinin dondurularak uzun süre saklanmasını sağlayanlar sayılabilir.

Buzdolabının kullanılmasında gözönünde bulundurulacak hususlar şunlardır :

a) Buzdolabı konacağı yere getirilirken dik olarak taşınmalı, radyatörden veya sobadan uzak, nemsiz ve düz yere konmalıdır.

b) Kondansörün iyi havalanması ve dolayısıyla dolabın iyi çalışması için duvardan 10-15 cm uzağa konmalıdır.

c) Dolaba konan yiyeceklerin sıcak olmamasına dikkat edilmelidir.( Dolabın soğutma gücünü düşürmemek için )

d) Dolaba konan yiyecekler, içerdeki havanın dolaşımını sağlamak bakımından birbirlerine ve dolabın iç yüzeyine değmeyecek şekilde yerleştirilmelidir.

e) Dolaba konan tüm yiyecek ve içecekler kapaklı kaplarda, kağıt veya naylon torbalarda muhafaza edilmelidir.

f) Her besin maddesinin besin değerinden kaybetmeden ve bozulmadan saklanma süresi vardır. Bu konuda bilgi edinmek ve yiyeceklerin dolapta kalma sürelerini ona göre saptamak yerinde olur.

g) Dolap çok dondurulmamalı ve soğukluk derecesi mevsim ve içindeki yiyecek miktarına göre ayarlanmalıdır.

h) Buzdolabının kapağını sık sık açıp kapamak, içine sıcak hava gireceğinden doğru değildir.

ı) Buzdolabının 8-10 günde bir temizlenmesi yerinde olur. Fişi yerinden çekmek, içini tamamen boşaltıp, kapağını açık bulundurmak ve kendi kendisine erimesini beklemek gerekir. (Otomatik eriticiler hariç )

i) Dolabın iç ve dış kısmı önce sabunlu bezle, sonra ıslak bezle silinip iyice kurulanmalıdır. Bu arada kapak kenarındaki lastik kısım çok seyrek silinmeli ve hemen kurulanmalıdır.

j) Uzun süre kullanılmadığı zaman,fişi prizden çekerek dolabı temizlemeli ve kapağını da aralamalıdır.

II. KISIM - PİŞİRİCİLER

Ocaklar ve Fırınlar :

Yiyeceklerimizi ısı yardımı ile pişirerek, yenmeye hazır hale getirmeyi sağlayan, tüm araçlar “pişiriciler” adı altında toplanır.

Pişiriciler zamanla gelişmeye uğramış, sıvı ve gaz yakıtların kullanıldığı ancak çeşitleri ortaya çıkmıştır.

Örneğin : (Havagazı ocakları, ispirto veya gazyağı ile çalışan fitilli pompalı ocaklar, elektrikli ocak veya fırınlar gibi).

Pişirici araçların en gelişmiş türleri gaz veya elektrikle çalışan fırınlardır. Yapı ve esaslar genellikle aynı ise de değişik fırın tipleri vardır. Genellikle iç ve dış yapıları dekape saç üzerine fırın boyasıdır. Üstteki ocak kısmında dökme demirden “ızgara” ve brülor”ler bulunur. Isı ayar düğmeleri genellikle bakalittir. Bir kısmının önünde ısıya dayanıklı bir cam vardır. Elektrikli ocak ve fırınlarda üzerinden akım geçen tellerin açığa çıkardığı ısı kullanılmaktadır. Aynı şekilde gerek bütan, gerek havagazı ile çalışan ocak ve fırınlarda da bir boru yardımı ile araca gelen gazın yanarak verdiği ısıdan yararlanılmaktadır.

Ocak ve fırınların kullanılmasında dikkate alınacak hususlar aşağıda gösterilmiştir:

a) Gazla çalışanlarda fazla gaz sınıfına ve herhangi bir tehlikeye meydan vermemek için önce kibrit yakılmalı ve sonra düğme çevrilmelidir.

b) Pişirilen yiyeceğin ocak kısımlarına taşmamasına dikkat edilmelidir. Aksi halde brülör etrafındaki deliklerde tıkanma olabilir.

c) Isı ayar düğmeleri dikkatli kullanılmalıdır, kolayca kırılabilir.

d) İş bittikten sonra sadece düğmesinden kapamakla yetinmeyip, gazı ana musluktanda kesmelidir.

e) Pişirmeden sonra yapılacak temizlik için, ocak ve fırının soğuması beklenmelidir.

Fırınların emaye kısımları sıcak sabunlu su ile ve ıslak bezle silinip kurulanarak temizlenir. Kapalı kısımdaki tepsiler ve ocaklar üstündeki ızgaralar da yine sıcak sabunlu su ile yıkanıp durulanarak temizlenmeleri gerekir. Arada bir brülörler sabunlu su içinde fırçalanmalı, varsa tıkalı deliklerinin açılması sağlanmalıdır. Temizlik sırasında yıkanan parçaları çarpmamaya ve çizmemeye özellikle dikkat etmelidir.

Elektrikli fırınlardaki yapı esasına dayanan bütün araçların da (ocak - ızgara- kızartıcılar-semaverler vb.) dikkatle kullanılmaları, korunmaları ve temizlenmeleri gerekir. Isıtmayı sağlayan tellerin bulunduğu kısma su değdirmemeye, bir yere çarpmamaya ve sadece etrafını dikkatlice temizleyip o bölümü zedelememeye özellikle özen gösterilmelidir.

Aksi halde çok ince olan tellerin kopması ile araç bozulabilir.

III. KISIM - TEMİZLEYİCİLER

1. Elektrik Süpürgesi :

Modern araçların en önemlilerinden olup, havayı emerek tozları içeri çektiğinden toz kaldırmadan temizlemeyi sağlar. Elektrik süpürgelerinde bazı yerlerin temizliğini sağlamak üzere özel olarak yapılmış aksesuarlar vardır. Bunların başlıcaları şunlardır :

a) Otomatik dövücü ( vivromatik) : Halıların hırpalanmadan temizlenmesini sağlayan bir aksesuardır.

b) Cila fırçası : Döşeme cilasının parlatılmasına yardımcı bir parçadır.

c) Püskürtücü (pülverizatör ) : Temizleyici bir sıvının veya bitkilerin böceklerden, giyecekleri haşerelerden korumada kullanılacak bir gerecin püskürtülmesini sağlayan parçadır.

d) Çeşitli başlık ve fırçalar : Perde, koltuk,kanepe,çerçeveler, duvarlar vb. yerlerin tozlarını almak için kullanılır.

Elektrik süpürgesini kullanırken dikkat edilecek başlıca noktalar şunlardır :

a ) Temizlenecek yere göre kullanılacak parçanın süpürgeye dikkatle ve tam olarak takılması gerekir. Fazla sıkıştırma veya gevşeklik hem aracın iyi çalışmasına engel olabilir hem de parça zedelenebilir.

b) Araç kullanılmadan önce temizlenecek yer gözden geçirilmeli, bulunabilecek sert, kesici veya delici cisimler toplanmalıdır. Aksi halde emme yolu ile içeri giren cisim pervane veya torba için tehlikeli olabilir.

c) Araç, temizlenecek yer üzerinde yumuşak hareketlerle ve özenle gezdirilmelidir. Temizlenen yerde saçak, püskül vb. varsa fazla yaklaştırılmamalıdır.

d) Araç, temizlenecek yüzey üzerinde yüzeyi tarayacak şekilde düzenli hareketlerle gezdirilmelidir. Aksi halde bazı yerler tozlu kalabilir.

e) Elektrik süpürgelerinin gerek kullanılmalarında, gerek temizliklerinde mutlaka broşürlerini okumak ve orada gösterilen şekli uygulamak en doğrusudur. Zira, esaslar aynı ise de hepsinin biçim, kullanılma ve temizliği konusunda aralarında bazı farklar olabilir.

Elle çalıştırılan süpürücüler :

Elektrik süpürgesi yanında daha ilkel olarak elle çalıştırılan ve piyasada “gırgır” “huzur” vb. gibi isimler altında satılmakta olan bazı süpürücüler bulunmaktadır. Toz kaldırmadığı için ot süpürgelerden daha kullanışlıdır. Fırçaları at kuyruğu kılından yapılmış olup, bazılarında yüzeye göre bunları ayarlayan bir düzen bulunur. Birkaç kullanmadan sonra bazılarında otomatik olan toz boşaltma düzeninden yararlanarak kutuyu boşaltmak gerekir. Fırça ise, üzerine dolanmış iplik saç vb.den yine bir fırça yardımı ile ayrıca temizlenir. Yüzeyin temizlenmesi için kutunun boş ve fırçanın temiz olmasına özellikle dikkat edilmelidir, aksi halde yüzey istenildiği gibi temizlenmez.

Birde yine elle çalıştırılan ve bir sap ucundaki sünger ile onun suyunu sıkan bir düzenden meydana gelen

siliciler vardır. Sap ucundaki sünger zamanla aşınabilirse de değiştirilmesi mümkündür.

Temizlik araçları satın alınırken aşağıdaki hususlar gözönünde bulundurulmalıdır :

a) Araç kullanan personele, az enerji sarfettirecek yapıda olmalı,

b) Kolaylıkla temizlenmeli,

c) Fazla teferruatlı olmayıp, bozulunca tamir edilmeye müsait bulunmalı,

d) Yedek parçaları kolay bulunabilmelidir.

2. Çamaşır Makinası :

Çamaşır makinalarını yıkama ve kurutma kısımları olan “santrıfüjlü” tipler, otomatik olarak yıkayıp sıkanlar ve otomatik yıkayıp silindirleri elle çalıştırılarak sıkan tipler olmak üzere gruplandırbiliriz. Aralarındaki fark, sadece pervaneyi ve merdaneyi çalıştıran tek motora karşılık, diğerlerinde bir pervaneyi çalıştıran ve bir de kurutmayı sağlayan iki motor bulunmasıdır.

Çamaşır makinalarında :

a) Pervanenin ve sıkıcı silindirlerin çalışmasını sağlayan motor,

b) Kırılmayan,çatlamayan, paslanmayan maddeden kazan (genellikle çelik saçtan ve emayedir.)

c) Ortasında veya yan kısmında pervanenin takıldığı bir kısım,

d) Üst kısmında su koyma çizgisi, su boşaltma hortumunun deliği ve süzgeci, olmak üzere dört kısım vardır.

Üçüncü kısım olan pervane, kazan içindeki mile oturtulmuştur. Tam veya yarım dönüşlerle çamaşırın yıkanmasını sağlamakta olup, kazanın ortasına veya yan yüzeyine yerleştirilmiştir. Bunlardan ortada olan pervane, sağa sola yarım dönüş yaparak, yanda olanlar ise devamlı aynı yönde dönerek, çamaşırların temizlenmesini sağlamaktadır.

Son kısım plan silindir ise elle veya otomatik olarak çalışan iki kauçuk merdanedir. Her boyda çamaşırı

kolaylıkla ve yıpratmadan sıkarak, onların kısa sürede kurumalarına yardımcı olur. Bazı tiplerde silindir kısmı sabit olmayıp, çevrilerek makinanın kazan boşluğuna girebilmektedir. Dış kısmı genellikle dekape saç olup, fırın boyası ile kaplanmıştır. Aracın rahatça hareketini sağlayan tekerlekleri ve işi bitince üzerine kapanan kenarları lastikle çevrili bir kapağı vardır.

Çamaşır makinasının kullanılması sırasında dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır :

a) Broşürünü dikkatle okumalı ve ona göre kullanmalıdır.

b) Kazandaki çizginin altında kalacak şekilde su doldurmalıdır.

c) Yıkanmak üzere makinaya konulacak çamaşırlar önce kontroldan geçirilmeli, üzerlerinde unutulmuş yabancı cisinler varsa alınmalıdır (aracın bozulmasına sebep olabilir) .

d) Çamaşırlar, makinaya kazanın bir köşesinden dikkatlice verilmelidir.

e) Makina çalışırken eli veya çamaşır maşasını kazanın içine sokmak oldukça tehlikelidir. Aynı nedenlerle elleri kurulamadan fişi prize takmamalıdır.

f) Çamaşırların, gereksiz yere yıpranmasına sebebiyet vermemek için, yıkanma süresinden fazla tutmamalıdır.

g) Merdanelere çalışır halde iken dokunmamalıdır.

h) Çamaşırlar sıkılmak üzere merdaneye verilirken önce düğmeleri, saçakları vb. içeri gelecek şekilde düzgün katlanmalıdır. Genişliğine göre düzgün ve her tarafı aynı kalınlıkta olacak şekilde yayılarak merdaneye verilmelidir.

ı) Çamaşırlardan çıkan kumaş lifleri ile tıkanan boşaltma düzeninin ağzındaki süzgeci arada bir kontrol etmeli ve temizlemelidir.

Çamaşırların her yıkanışından sonra makinaların gerektiği şekilde temizlenmesi, gerek bir kazaya meydan vermemek, gerekse aracın ömrünü uzatmak bakımından zorunludur. Temizlenirken fiş prizden çıkarılmalı, sabun artıkları, süzgeçteki çamaşır lifleri alınmalı, bir defada nemli bezle silinerek, iyice kurulanmalıdır. Çıkabilen pervaneler çıkarılarak, silinmelidir. Aralıklarına biraz makina yağı damlatmak yerinde olur.

Kauçuk merdaneleri ise açık bırakarak, arasına bez koymalı, ömrünü uzatmak için arada bir de talk pudrası ile pudralamalıdır. Dış yüzü de önce sabunlu, sonra nemli bezle silinip kurulanan makinanın bir süre havalandırıldıktan sonra kapağını kapatarak, temizliği tamamlamalıdır.

3. Bulaşık Makinası :

Bu makina daha çok otel,lokanta, kurum yemekhaneleri ve yatılı okullarda kullanılır. Bulaşıkların kalan kirleri temizlendikten sonra bölümlerine yerleştirilir ve makinanın çalıştırılması ile üzerlerine püskürtülen özel deterjanlı su yardımı ile temizlenir. Bu araçlarda bulaşıkların yıkanmasını sağlayan suyun püskürtüldüğü kısım sabit veya hareketli olabilir. Ayrıca suyun devrini sağlayan bir düzen de bulunmaktadır. Dikkatli kullanmak, bakım ve temizliğini ise broşüründeki esaslara göre uygulamak yerinde olur.

IV. KISIM - ISITICILAR

Isıtıcılar iki ana grupta incelenebilir:

1. Su ısıtıcıları,

2. Konut ısıtıcıları

1. Su Isıtıcıları :

a ) Termosifon :

Sıcak su dolanım düzeni ile çalışan bir ısıtma aracıdır.

1.Yakıtı odun veya kömür olan termosifonlar :

Bu tiplerde birinci bölümde dökme demirden yapılmış olan soba kısmı, ikinci bölümde ise sobanın üzerine oturan ve bakırdan yapılmış olan silindir şeklindeki kazan kısmı bulunur. Kazanın içinde yakıttan çıkan duman ve gazların çektiği bir boru ayrıca şamandıraya bağlı bir soğuk su borusu termosifon musluklarına bağlı bir sıcak su borusu bulunmaktadır. Alt kısmında soğuk havalarda kazandaki suyun donmasını önleyen emniyet musluğu vardır.

Üçüncü kısım kazandan en az 1 m. yüksekte bulunması gereken su deposudur. Bu tip termosifonlar yanarken, sobanın ağzını açık bırakmamalı sobayı, şehir suyu kesildiği takdirde hemen söndürmelidir. Aksi halde lehimleri eriyip patlayabilir. Suyu çok ısıtmakta, aynı nedenle çok tehlikelidir.

Soba kısmındaki kül ve kömür artıklarını her kullanıştan sonra temizlemelidir.

Kazan kısmı ise dıştan önce sabunlu, sonra duru su ile silinip kurulanarak temizlenir. Arada bir kaolle parlatılmalıdır. Borularının belli sürelerde silkilmesi, hem yangın tehlikesinden korunmak, hem de sobanın iyi yanmasını sağlamak bakımından unutulmamalıdır.

2. Yakıtı gazyağı veya bütan gazı olan termosifonlar :

Diğerlerinden farkı, doğrudan doğruya şehir suyunun bağlanması nedeni ile şamandralı bir su deposuna gerek görülmemesidir.

Birinci bölümünde çelik saçtan yapılmış, dış yüzeyi galvenize edilip, fırın boyası ile kaplanarak pasa karşı korunmuş kazan bulunmaktadır. Üst kısmında bulunan iki borudan biri soğuk su girişi, diğeri ise sıcak su çıkışı borusudur. Kazan çift cidarlı olup,arada ısıyı iletmeyip suyun soğumasına engel olan cam pamuğu vardır. Ortasında ise yanma kabına bağlı hava borusu bulunur.

İkinci kısım gaz deposu ve karbüratör olup, kazanın dışında yer alır.

Üçüncü kısım ise su sıcaklığını istenilen dereceye ayarlayan termostattır.

Termosifonun kullanılmasında dikkat edilecek noktalar, aşağıda belirtilmiştir :

a) Çalıştırmadan önce tamamen su ile doldurulmalıdır.

b) Gaz ile çalışıyorsa, önce gaz deposunun musluğu, sonra karbüratör kolu açılmalıdır. 2-3 dakika sonra yanma kabına gelen gaz, ateşleme penceresinden tutuşturulmalıdır.

c) Konulduğu döşemenin düzgün olmasına dikkat edilmelidir.

d) İyi yanmasını sağlamak için, bağlanan boru en kısa yoldan bacaya verilmelidir. Bacanın içi temiz ve düzgün olmalıdır.

e) Depoya gaz koyarken hem süzgeç kullanılmalı, hemde huninin ucuna, ayrıca bir tülbent bağlanmalıdır.

f) Termosifonun herhangi bir nedenle yanma tenceresine normalden çok gaz gelirse ateşlememeli, fazla gaz alındıktan sonra yakılmalıdır.

g) Herhangi bir nedenle kendi kendine sönerse, yanma tenceresi soğumadan tekrar yakılmamalıdır.

Termosifon soğuduktan sonra dış yüzeyinin hafif nemli bezle silinip kurulanması ile temizlenir.

b) Şofben :

Suyu yakıldığı anda ısıtan şofbenler kullanılan yakıtın türüne göre ikiye ayrılır.

1. Yakıtı havagazı veya bütangaz olan şofbenler:

Depoya ihtiyaç göstermediği, fazla yer kaplamadığı, istendiği anda basınçlı su verdiği ve zaman kaybını önlediği için, diğerlerinden daha çok kullanılır. “Gaz otomatı” adını da alan bu bu ısıtıcılar yakıtın verdiği ısının o anda borudan geçmekte olan suyu ısıtması ile sıcak su verirler.

Dekope saç üzerine fırın boyası yapılan şofbenler, çalıştırılmak istendiğinde gaz musluğu açılır ve ateşleme penceresinden pilot alev yakılır. Sıcak su musluğunun açılması ile brülörden çıkan gaz pilot alevle tutuşarak kısa bir sürede borudan geçen suyu ısıtır.yeterli çalışabilmesi, su basıncının ve havagazının yeterli olmasına bağlıdır.

Bütangazı ile çalışanlarda gaz borusu bütangaz tüpüne bağlanmıştır. şofben çalıştırılmak istendiğinde önce tüp dedantörü açılır. İkinci farklılık ise, havagazı ile çalışanlarda gaz musluğu yardımı ile gazda bir ayarlama yapmak gerektiği halde, bütangazlılarda bu ayarlama tüp dedantörü ile yapılır.

Kullanırken herhangi bir tehlikeye meydan vermemek için yakma sırasında gaz musluğunu sonuna kadar açmamak, su basıncı yeterli olmadığı sürece kullanmamak, devamlı kontrol ederek çalıştırmak ve çalışırken herhangi bir nedenle söndüğünde gaz musluğunu kapayıp havalandırmak gerekir.

Şofbenlerin dış kısımları sıcak sabunlu su ve duru su ile silinip, kurulanır. İç düzeninin gerek temizlik gerekse bakımı yetkililer tarafından yapılmalıdır.

2. Yakıtı elektrik olan şofbenler:

Yakıtı nedeniyle iç yapısı diğerlerinden farklı olan bu şofbenlerin ısı ayar düğmeleri ve iç yüzeyinde su sıcaklığının devamını sağlayan cam pamuğu vardır. Kibrit kutusu görünümünde olup, alt tarafında sıcak ve soğuk su musluğuna bağlı borular bulunur. Kullanılmak istendiğinde fişi prize takılır ve kısa bir süre sonra istenilen ısıdaki su,sıcak su musluğundan alınır.

2. Konut Isıtıcıları :

Isıtma gücü dar sınırlı olan ısıtıcılara YEREL ISITICILAR denir.

a) Sobalar :

Yakıt kaynaklarına göre ayrılırlar :

1.Odun Sobası :

Saçtan ve silindir şeklindedir,alt kısmında bir ızgara, onun altında küllerin toplandığı bir tabla vardır. Önünde ateşi kontrol etmek üzere bir kapak ve üst kısmında ise bir kapak daha bulunur. Yanma sırasında çıkan zehirli gazları önlemek bakımından sobanın silindir kısmı üst taraftan bir boruya bağlanmıştır. Boruların ve bacanın sobanın yanmasında büyük önemi vardır. Duman ve gazların rahatça yukarı çıkması sağlanmaz ve baca iyi çekmezse soba çevresini ısıtmaz hemde duman ve gazlar etrafına yayılarak tehlikeli olabilir.

Yakılmak istendiğinde odunlar ızgara üzerine dikey olarak ve bir piramit şeklinde yerleştirilir. Aralarında ve ortalarında bir boşluk kalması sağlanır. Tutuşturulmuş bir çıranın bu boşluğa konması ile odunların da ısınarak yanma derecesine gelmesi sağlanmış olur. Bu tür sobalar kolay ve kısa sürede yandığı halde, verdiği ısı kullanılan yakıt cinsine bağlı olarak hem az, hemde geçicidir. Bütün sobalarda olduğu gibi odun sobalarında da bacanın ve borunun temiz olmasına dikkat edilmelidir. Aksi halde içinde biriken kurumlar tutuşarak yangın çıkabilir.

Temizlemek için soğuması gerekir. Izgara sağa sola oynatılarak küllerin tablaya düşmesi sağlandıktan sonra bir süre tozun yatışması beklenir. Bu arada sobanın kapağı kapalı tutulmalıdır. Sonra alt kapak açılarak, küllerin toplandığı tabla yavaşça alınıp boşaltılır ve yerine konur.

2. Talaş Sobası :

Ekonomik bir ısıtma aracı olup, alt ve üstü dökme demirden yan yüzeyleri saçtandır. Aynen kömür sobası görünümünde olan bu aracın özelliği, dibe yakın kısmında ortaya doğru uzanan yatay küçük borusu bulunan bir kovasının olmasıdır. Yakılacağı zaman dışarı çıkarılan kovanın içine borusu çapındaki özel çubuğu, bu borunun kova içindeki ağzını kapayacak şekilde yerleştirilir. Bundan sonra ince talaşla doldurulur ve talaşlar iyice sıkıştırıldıktan sonra kova, soba içine yerleştirilir. (Bu arada kovadaki borulu kısmın soba alt kapağı yönünde olmasına dikkat edilmelidir.) Ortadaki çubuğun çekilmesi ile kova içinde yanma sırasında talaşların hava almasını sağlayacak bir boşluk kalmış olur. Üst kapağı kapatılan soba, alt kapaktan kova borusunun içine doğru tutulan ateşle tutuşturulur. Böylece yakılan talaşlar , uzun sürede ve çok az bir kül bırakarak yanar.

Talaş sobaları, yakıtı bulunabildiği sürece ekonomik oluşu, kolay yanması, temizlenebilmesi ve iyi ısı vermesi bakımından oldukça kullanışlı bir ısıtma aracıdır.

3. Kömür Sobası :

Odun sobalarından daha geç ısınır fakat daha geç soğurlar. Yakıt olarak kok, linyit gibi kömür türlerinin kullanıldığı bu sobalar, iç görünüş olarak odun sobalarının aynı olmakla beraber , alt ve üstü dökme demirden yanları saçtan yapılmakta ve içleri ısıyı uzun süre devam ettiren ateş tuğlaları ile kaplı bulunmaktadır. Bazılarının dış yüzü emaye veya çini de olabilir.

Kok sobaları yakılmak istendiğinde odunlar ızgara üstüne aynen odun sobasında olduğu şekilde yerleştirilir. Onların üstüne kömür konur. Çıra veya herhangi bir şeyle tutuşturulan odunlar yanarken üzerinde bulunan kömürleri de yanma derecesine kadar ısıtır ve böylece soba yakılmış olur. Bu arada boru başındaki anahtarın açık olmasına dikkat edilmelidir. Kömürler iyice yandıktan sonra anahtarı kapayarak ısının uzun süre devamı sağlanır.

Linyit sobaları da gerek metaryali, gerek iç yapısı bakımından aynen kok sobaları gibidir. Her ikisinin de kovalı tipleri vardır. Ancak farklı yanı, üst kısmında çift kapak ve sürgü bulunuşu, ayrıca büyük kapaktan soba gövdesine inen bir borunun yerleştirilmiş olmasıdır. Kok kömürünün aksine üstten tutuşturulan linyit, bu boru yardımı ile kolayca hava alarak yanar. Kömür sobalarının kullanılmasında dikkate alınacak noktalar ve temizlikleri aynen odun sobasında olduğu gibidir.

4. Gaz Sobası :

Gaz sobalarının bir kısmında boru bulunmamaktadır. Bununla beraber borulu gaz sobalarının daha tehlikesiz olduğu söylenebilir. Bu tür sobalarda bir gaz deposu ve bir ısı ayar düğmesi ( karbüratör düğmesi ) vardır. Depo gövde kısmının içinde olabileceği gibi dışında da bulunabilir. Gövde üzeri emaye saçtan olup, alt tarafında gazın sızmasını sağlayan delikler, bazılarının önünde de bir pencere kısmı vardır. Yakılmak istendiğinde depoya bağlı anahtarların çevrilmesiyle deliklerden gövdeye sızan gaz, özel çubuğu ile tutuşturulur. Düğmesi, istenen ısıya göre ayarlanır. Gaz sobalarının konulduğu yüzey meyilsiz olmalıdır. Anahtar açıldığında fazla gaz gelirse, bu fazlalığı almadan sobayı yakmamalıdır. Kullanılacak gazın temiz olmasına ve içinde su bulunmamasına dikkat edilmelidir. Aksi halde gazın geliş yollarında tıkanıklığa ve sobanın kendiliğinden sönmesine yol açar. Bundan başka boru ve dirsekler gerek sobaya, gerek birbirine tamamen geçirilmiş olmalı ve boruyu oda içinde fazla uzatmadan bacaya bağlamalıdır. Yeni sönmüş soba soğumadan yakılmamalıdır.

Bu tür sobalar kolay yandığı ve hemen ısı verdiği için birçok yerde tercih edilir. Isısı devamlı değildir, söndürüldüğü zaman hemen soğur. Kullanılma ve bakımı için broşürlerini iyi okumak gerekir.

5. Elektrik Sobası :

Yerel ısıtıcıların evriminde son basamak elektrikli ısıtıcılardır. Üzerinden akım geçirilen teller, ısıyı toplayıp bir noktaya yansıtan parlak metal bir yarıkürenin önüne yerleştirilmiştir. Isıtıcı teller bu yansıtıcı metalin önüne dikey ve paralel olarak konur. Tellerin meydana getirdiği ısı parlak yüzeye çarpıp geri dönerek ısıtmayı sağlar. Sobanın uygun bir yerinde ısı ve elektriğe karşı yalıtılmış anahtarları ve kulbu bulunur. Ayrıca soba ısıya ve pasa karşı dayanıklı bir metalden (genellikle saçtan) yapılır.

Kullanırken fiş ve kordon kısmını zaman zaman kontrol etmek, sobayı taşırken bir yere çarpmamak, açıkta bırakmamak ve tellerini kurcalamamak gerekir.

Bu tip sobalar kolay yanıp, kısa sürede ısıttığı ve temiz olduğu için birçok yerde kullanılmakla beraber ekonomik değildir.

a) Vantilatörlü elektrik sobası :

Diğerlerinden farkı bir de vantilatörü bulunmasıdır ve istendiğinde ayarlanarak sıcak havadan başka serin hava da vermek suretiyle iki gereksinmeyi birden karşılayabilir.

b) Elektrikli radyatör :

Saçtan yapılıp fırın boyası ile kaplı bulunan radyatörlerin ısıtma gücü dilim sayısının çokluğu oranında yükselir. İçine yerleştirilen resistans, fişin prize takılması ile ısınarak kaynama derecesi oldukça yüksek olan özel yağı ısıtır,yağın dilimler arasında dolaşması ile de istenen ısı sağlanmış olur. Isıyı ayarlamak üzere termostat ve radyatörü kolaylıkla istenen yere taşımak için tekerlek bulunur.

Kuru ve yumuşak bezle tozu alınarak temizlenir.

Yerel ısıtıcılara oranla daha geniş bir bölgeyi bir merkezden ısıtan ısıtıcılara BÖLGESEL ISITICILAR denir.

a) Kaloriferler :

Üç kısımdan meydana gelmiştir.

1.Kazan :

Dökme demir veya çelikten yapılmakta olup, ocak kısmı ve suyun bulunduğu kısım olmak üzere iki bölümden meydana gelmiştir. Ocak kısmı ısıya dayanıklı ateş tuğlaları ile örtülüdür.

Kazanda bulunan kontrol araçları her zaman sağlam ve çalışır durumda olmalıdır. Bunlardan termometre, kazanın su ısı derecesini #59 hidrometre ise su yüksekliğini gösterir. Bir de kazanda ısı fazlalaştığı zaman hava kapağını otomatik olarak kapayan zincirli bir düzen vardır. Kazanın ısı derecesini ayarlamak üzere bir termostat bulunur.

2. Radyatör ve borular :

Kolan denilen, pikten dökülmüş boruların birbirine eklenmesi ile meydana gelen radyatörler, istenilen büyüklükte yapılabilir. Dilim sayısı ve yüksekliği ısıtacağı yerin hacmine göre hesaplanır. Radyatörlerin dışardan gelen soğuk havayı kolayca ısıtabilmesi için özellikle pencere altlarına yerleştirilmeleri doğru olur. Ayrıca rahat çalışmasını sağlamak bakımından duvara bitiştirilmemesi ve etrafının açık bulunması gerekir. Borular, kenarda ısınan suyun radyatöre gelmesini ve burada soğuyarak tekrar kazana dönmesini, yani kazanla radyatör arasındaki bağlantıyı sağlar.

3. Baca :

Kazanın ısıtılması için kullanılan yakıtın yanması sırasında meydana gelen gazların dışarı atılmasını ve yakıtın hava alarak devamlı yanmasını sağlar. Kalorifer düzeninin iyi ve ekonomik çalışması için gerekli şartlardan biri de iyi bir bacadır.

Bütün sıcak sulu kaloriferler, suyun ısınıp hafifleyerek sıcak su çıkış borusundan radyatörlere kadar yükselmesi ve burada ısısını bırakınca da soğuyarak ağırlaşıp iniş borularından tekrar kazana dönmesi sistemi ile çalışır. Bu kalorifer düzeninde suyun tabii akımından yararlanılmıştır. Yüksek yapılarda ekonomi sağlamak bakımından düzene birde pompa eklenmiştir. Böylece sıcak su borularda gerektiği şekilde dolaşmaktadır.

Isıtmada buharlardan da yararlanılır, buharlı kaloriferlerin yapısı ve çalışması diğerlerinden farklı değildir. Ancak, su ile çalışanlarda, su en çok 90 C° a kadar ısıtıldığı halde diğerlerinde suyun alçak basınçlı buhar haline gelmesini sağlamak bakımından 100 - 105 C° a kadar ısıtılması gerekir.

Isıyı azaltan veya tamamen kaldıran anahtarları sık sık açıp kapamak doğru değildir.

Kalorifer kazanına eklenen ikinci bir su kazanı, yapıdaki sıcak su ihtiyacını karşılar.

Bu gün kaloriferlerde yakıt olarak linyit veya fuel-oil kullanılmaktadır. Temiz ve rahat bir ısıtıcı olması nedeniyle pek çok yerde kullanılmakla beraber bulunduğu yerdeki havayı kurutması bakımından sakıncalıdır. Bu nedenle odaların uygun yerlerine içinde su bulunan kaplar yerleştirilmek doğru olur.

V. KISIM - HAVALANDIRICILAR

Kapalı yerlerin havalandırılması veya serinletilmesinde kullanılan araçlar “havalandırıcılar” adı altında toplanır.

1. Duvara yerleştirilen havalandırıcılar.

a) Aspiratör :

Emici özellikte bir araç olup, çalıştırıldığında kirli havayı emer. Genellikle mutfak ve yemekhanelerde kullanılır. Aspiratörler, pencere veya baca içlerine yerleştirilir. Üzeri fırın boyalı aliminyum veya saçtan bir gövde ile, kalın saçtan kanatlardan meydana gelmiştir. Pencere tiplerinde bir de saçtan kapak bulunur. Gövdeye yerleştirilen motor, elektrik enerjisi ile çalıştırıldığında buna bağlı kanatlar saatin aksi yönünde dönmeye başlar. Kirli havanın emilmesini kanatların ters dönüşü sağlar.

b) Air Condition :

Kapalı yerlerin havalandırılmasında kullanıldığı gibi aynı zamanda serinleten bir araçtır.

İçindeki kirli havayı emer,dışardaki temiz havayı içeri verir. Ayrıca, kirli havayı özel klepelerden dışarı atar.

Kullanırken zaman zaman hava filtresini kontrol etmek ve temizlemek gerekir. Filitrenin yırtılmamasına dikkat etmelidir. Aracı broşürlerdeki bilgilere dayalı olarak kullanmak ve bakımını yapmak gerekir.

2. Taşınabilir havalandırıcılar :

a) Vantilatör :

Serinletici olarak kullanılır. Aspiratörden farkı, bir yere monte edilme zorunluluğunun olmayışı, kanatların durumu ve dönüş yönünün aspiratörün tersi olmasıdır.

Vantilatörün elektrikli ve pille çalışan türleri vardır. Büyük yerlerde ise tavana asılarak kullanılan fırıldaklı vantilatörlerden yararlanılır. Araç çalışırken yakınına oturarak serinlemek doğru değildir, baş ağrılarına sebep olabilir.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

HAŞARATLARDAN KORUNMA

Ev ve giyim eşyalarımıza, yiyeceklerimize zararlı olan, hastalık ve pislik kaynağı sayılabilen haşaratlardan korunmak için, etkisiz kılma yollarını bilmek gereklidir.

Bu zararlı canlılardan korunmayı ise iki şekilde gerçekleştirmek mümkün olabilir.

1. Gereçler yardımı ile :

Haşarat ile olan savaşın ağırlık noktasını gereçler meydana getirmektedir

a) Piyasada bulunan hazır gereçler :

Bunlar haşeretin cinsine ve özelliğine göre uygun şekilde hazırlanmış olup, toz, sıvı veya macun halinde bulunabilir. Tarifelerinin gerektirdiği şekilde ve özenle kullanıldıklarında istenen sonucu kolayca verebilir.

b) Pratik olarak hazırlanabilen gereçler:

Haşeretle savaşmak gerektiğinde birinci derecede piyasada satılmakta olanları kullanmak yerinde olur. Ancak, olanakların elvermediği durumlarda, bazı haşarat için etkili olabilecek gereçleri pratik olarak evde hazırlayarak kullanmak veya önlemler almakta mümkündür.

Örneğin #59 hamamböceği için 5-6 adet patetes haşlanıp, bir bardak toz şeker ve yarım bardak asit borik ile karıştırılarak ezildikten sonra küçük yuvarlaklar halinde gereken yerlere bırakılabilir. Pire, tahtakurusu, sinek, sivrisinek, hamamböceği gibi haşarat için de sinir sistemlerine etki ederek onları felce uğratan D.D.T.yi iki şekilde hazırlamak olanağı vardır.

Alkolle hazırlanışı :

1/2 Litre saf alkol (96 lik)

40 gr. saf D.D.T.

Şişedeki alkolün içine D.D.T. konup mantarı sıkıca kapatılır ve şişe ara sıra çalkalanarak D.D.T. eriyinceye kadar bu işleme devam edilir. Böylece hazırlanan D.D.T. istenilen yerde kullanılır.

Alkolle hazırlanan D.D.T. özellikle kışlık giyim eşyalarının güveden korunmasında kullanılır. Çünkü kokusu güzel olup, giyim eşyaları üzerinde leke bırakmaz.

Gazla hazırlanışı :

1/2 litre gaz

50 gr. saf D.D.T.

D.D.T. ve gaz bir şişeye konur. Mantarı sıkıca kapatıldıktan sonra D.D.T. eriyinceye kadar çalkalanır. Sivrisinek, bit, pire v.b. haşaratı yok etmede kullanılır. Alkolle hazırlanan oranla daha etkilidir.

Bunlardan başka hoş kokulu bir süs bitkisi olup, kuruduktan sonra tülbent torbalar içinde çamaşırların ara sına konan lavanta çiçeği, yünlülerin güveden korunmasında kullanılır. Aynı şekilde küçük tülbent torbalar içine konan tütün yaprağı da yünlülerin güveden korunmasına yararlı olabilir.

2. Alınacak Önlemler Yardımı İle :

Fareler için kapan kullanmak, delikleri alçı ve çimento ile kapamak #59 sinek ve sivrisinekler için pencerelere ince tel kafesler geçirmek, çöp kutularını temizlemek gibi önlemlerin alınması, korunmada gözönünde bulundurulması gereken önemli noktalar arasındadır.