Vücudun besin ihtiyacı sabah kahvaltısı ile başlar. Beslenme ile meşgul olan kişiler, çalışan insanlar, çocuklar ve diğer kimseler için kahvaltı öğle ve akşam yemeklerinden daha önemli bulunmaktadırlar.

Evden çıkmazdan evvel yenen besinler vücudun çalışma gücünü arttırırlar.

Zaman darlığı ve şişmanlamak korkusuyla kahvaltı etmemek yanlıştır.

Akşam yemeği ile sabah kahvaltısı arası 10-12 saattir. Bu mühlet arasında mide tamamen boşalmış durumundadır. Sabah kahvaltısında alınan besinler vücudun ihtiyacını karşılamakla beraber iş gücünü çocukların okulda başarısını sağlar.

Bugünün şartlarına göre kahvaltı esas yemek olarak kabul edilmektedir.

Öğle de yenilen ağır yemekler insana bir rahatlık ve gevşeklik vermektedir. Halbuki kahvaltıda bunun tamamen aksi olmaktadır. Bu bakımdan batı devletleri kahvaltıya çok önem vermektedirler. Hatta onlarda sabah kahvaltısından başka ayrıca 10’da süt, kahve,meyve suyuyla bisküvi yemek suretiyle kahvaltılarını tamamlamaktadırlar. Bu alışkanlık bizlerde de yavaş yavaş gelişmektedir.

İyi bir kahvaltı büyütücü, onarıcı, besin maddeleri (peynir,süt, yumurta vs.) ‘yi ve enerji veren besin maddelerini (tereyağı, ekmek, reçel vs.) ayrıca koruyucu maddelerden (meyve veya meyve suyu ) zengin olması lazımdır.

Ayrıca ikindi kahvaltısı dediğimiz 16-17 arasında da yine meyve suyu , süt, veya bisküvi çay gibi şeyler yemek suretiyle vücudun besin ihtiyacını sağlamak gerekir. Yazın daha hafif kahvaltı, kışın daha kuvvetli kahvaltı yapılması lazımdır.

KAHVALTILIK İÇKİLERİN HAZIRLANMASI

Kahvaltı da sıcak bir şey içilmesi tavsiye edilir. Çünkü sıcak sindirim organlarını harekete geçirir.

1-Çay Hazırlanması :

İyi bir çay demlemekte bir sanattır. İyi bir çay yapmak için çayın iyi muhafaza edilmiş olması gerekmektedir. Çayların umumiyetle kapalı yerlerde saklanmış olması gerekir. Yanında koku verecek maddeler bulunmamalıdır. Rutubetli yerlerde bırakmamak lazımdır. İyi bir çay demlemek için iki araca ihtiyaç vardır.

1-Su kaynatma kabı

2-Çay demleme kabı

Çay demleme kabının porselen veya iyi cins bir madenden olması tavsiye edilir. Bir bardağa bir çay kaşığı çay lazımdır.

Dört kişilik bir aile ikişer bardak çay içecekse 8 çay kaşığı çaya ihtiyaç vardır. Bu kadar kaşık çay demliğe koyulur. Üzerine kaynar sudan biraz konulur. Çay yaprakları çalkalanır ve bu su hemen dökülür.

Demlik çaydanlıkta kaynayan suyla doldurulur. Demliğin hava almaması veya çay kokusunun gitmemesi için demliğin ağız kısmı sıkıca kapatılır.

Üstü sarılır kaynayan su buharının veya ısıtılmış tuğlanın üzerine konulur. En az 12 dakika tutulur.

Tam 12 dakikada çay hazırdır. Renk ve koku bakımından en uygun zamandır. Derhal servis yapılmalı.

2-Soğuk veya Buzlu Çay Hazırlama :

Umumiyetle yaz günlerinde hazırlanan bir çaydır. Çay yukarıda tarif edildiği üzere demlenir. Bir sürahiye süzülerek doldurulur, içine buz parçaları kabuğuyla dilimlere kesilmiş limon parçaları şeker konup soğuk servis yapılır. Arzu edilirse şekersizde servis yapılır. Şeker ayrıca verilmelidir. Buzlu çay, şeftali suyuyla da karıştırılarak ikram edilebilir. Ayrıca buzlu çaya çeşitli likörlerde karıştırılıp ayrı lezzette çaylar hazırlanmış olur.

3-Süt ve Sütlü İçkiler Hazırlama :

Kahvaltı sofralarının en güzel içeceklerinden biride süttür. Yalnız başına kullanıldığı gibi kahve, çay, kakao, saleple karıştırılmak suretiyle de kullanılır.

A) Sütün Hazırlanması :

Sıcak Süt Hazırlama :

Mikropsuz temiz bir süt içmek için sütün iyi kaynatılması gerekir. Bunun için süt ya özel kaynatma kabına veya bir tencereye konur. Tencere ateş üzerine bırakılır. Süt 80-90 dereceye kadar ısınınca kabarır. Bu kabarmayı delip sütü 3 defa sağa doğru 3 defa sola doğru karıştırarak kaynatmak lazımdır. Bundan sonra hemen bardaklara doldurulur arzuya göre şeker konup içilir.

YUMURTALAR

1-YUMURTANIN BESİN DEĞERİ VE MÖNÜLERDEKİ DEĞERİ:

Yumurta beslenmede önemli rolü olan bir gıda maddesidir. Hindi,kaz,ördek yumurtası yenebilse de en çok kullanılan Tavuk yumurtasıdır.

Yumurta vücut için gerekli protein, madensel tuz ve vitaminden çok zengindir. Yumurta vücut için gerekli olup sentezlenmiyen “ exogen`amino” asitleri ihtiva eder. Bu bakımdan da önemli bir besindir.

Çocuklar, zayıf ve hastalıktan kalkan kimseler için kuvvetli bir besin maddesidir. Çocukların büyümesine, yetişkinlerin gelişmesine, yaşlıların eskiyen kısımlarını onarılmasına yardım eder.

Yumurtanın akı proteince, sarısı ise yağ, demir ve fosforca zengindir. Yumurta saçlar ve tırnakları için gerekli kükürtlü proteinleri ihtiva eder. Saç yıkama şampuanlarının yapılmasında da yumurta kullanılır. Bol yumurta yendiğinde bunlara lüzum kalmaz.

Pişirilince sindirimi daha kolaydır. Az pişmiş yumurta iki saatte çok pişmiş yumurta üç saatte sindirilir.

Her insan mutlaka günde en az bir adet yumurta yemesi gereklidir. Böylece vücuda gerekli proteinin 6-10 gramı yumurtadan sağlanmış olur. Bunun yanında bir yumurta 75 kalori verir .A,D ve B vitaminleri vardır. Yumurtalar mönülerde çorbadan sonra gelir. Eğer mönüde çorba yoksa ilk yemek olarak da verilebilir. Yumurta et yerine geçen bir besin olduğu için etin verileceği zamanda sofraya gelir. Bir sofrada hem et, hem yumurta olmaz. Bu bakımdan çorbadan hemen sonra verilmelidir. Bası hallerde etle beraberde bulunabilir. Soğuk büfe gibi #59 etle beraber yumurta yemeği de yemek listesinde yer almışsa önce yumurta sonra et, tavuk vs. servisi yapılmalıdır.

2-YUMURTANIN SATIN ALINMASINDA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR:

Yumurta satın alınmasında tazeliğe çok dikkat etmek lazımdır. Yumurta kabuğundaki deliklerden hava alarak bozulduğu gibi, bayatlamasına da sebep olur. Yumurtanın taze olup olmadığını anlamak için aşağıdaki işlemleri yapmak lazımdır.

1-Işıkla muayene: Yumurta ışığa tutulduğu zaman parlak ise taze, esmer , bulanık ve lekeli görünüyorsa bayattır.

2-Sallamakla muayene: Yumurta bayatladıkça hava boşluğu fazlalaştığından sallandıkça içi hareket eder ve ses gelir. Tazede bu hareket yoktur.

3-Tuzlu su ile muayene: Yumurta tuzlu suya atıldığında dibe çökerse taze, ortada durursa biraz bayat, üste çıkıyorsa yumurta fazla bayattır.

4-Ağırlığını kontrol etmek: Taze yumurta ağır, bayat yumurta hafiftir. Çünkü yumurta bayatladıkça içindeki su buharlaşarak ağırlığını kaybeder.

YUMURTA SAKLAMA USULLERİ:

Mart, Nisan, Haziran aylarında yumurta verimi fazladır. Ekim, Kasım, Aralık aylarında azdır. Bu bakımdan yumurtaları saklamak gereklidir.

Yumurtanın kabuğundaki gözenekler yumurtanın hava almasına bir müddet sonra da bozulmasına sebep olur.

Bu sebeple yumurtanın hava almayacak şekilde korunması lazımdır. Bir çok usul olmasına rağmen en çok kullanılan şunlardır:

SAKLAMA USULLERİ :

1-Gazete kağıdı, kül ve talaşla saklama: Yumurtalar gazete kağıdına sarılarak veyahut, kül, talaş arasına konularak basit şekilde kısa bir zaman için saklanabilir. Bu maksatla tuzda konulabilir. Samanla da saklanabilir. Fakat yumurtaya saman kokusu sineceğinden tercih edilmemelidir.

2-Parafinle Saklama: Parafin eritilir. Yumurtalar teker teker batırılıp, parafin donarak yumurtanın gözeneklerini kapar, yumurta böylece uzun zaman saklanır.

3-Soğukta Saklamak: Yumurta 0,5 ile 1 derece ısıda 6-8 ay dayanabilir. Daha soğuk ısıda daha fazla bozulmadan uzun müddet kalabilir. En iyi saklama metodu soğukta saklamadır. Bu itibarla buz dolapları yumurtanın bu usulde saklanmasına yarayan bir araçtır. Yumurtaları yıkamadan saklamak gerekir. Çünkü su yumurtanın üzerinde bulunan ( Kütikula ) denilen yumurtaya parlaklık veren zarı eritir. Bu suretle dışarıdan yumurta içine mikropların girmesi kolaylaşır. Bu da yumurtayı bozar.

YUMURTANIN KULLANILDIĞI YERLER:

Çok kuvvetli bir besin maddesi olan yumurta hemen, her yemeğin ve tatlının bilişimine girer. Kullanma yeri çok geniştir. Bu hususta aşağıda bazı örnekler verilmiştir.

Çiğ olarak

Rafadan pişirilerek

Kayısılı ( rafadanın biraz serti) pişirilerek

Katı pişmiş ( lop )

Çılbır yaparak ( poşe )

Omlet hazırlayarak

Hamur işlerinde

Tatlılarda, krema hazırlanmasında

Pasta ve bisküvilerde

Hafif kokteyl hazırlamada

Soğuk büfe, kanepe, sandviç, salata vs. yerlerde kullanılır.

YUMURTANIN PİŞİRİLME METODLARI VE ÖRNEKLERİ:

Yumurtanın pişirme metotlarını dört şekilde düşünebiliriz:

Haşlayarak (rafadan, kayısılı, katı, pişmiş, çılbır, poşe).

Haşlamaları ikiye ayırabiliriz:

Kabuğu İle Haşlama:

1-Rafadan Yumurta ( kahvaltılarda )

2-Kayısılı yumurta ( rafadanın biraz sert, hem kahvaltıda ve hem de yemeklerde kullanılabilir )

3-Katı pişmiş yumurta ( kahvaltılarda , salatalarda, soğuk büfe, kanepe vs. yerlerde kullanılır).

Kırarak Haşlama:

Çılbır hazırlamada ( Yemek olarak kullanılır )

Kızartarak ( Sahanda yağda pişirme, omletler bu gruptadır ).

Ezerek, çırparak pişirme.

Ezme ve çırpma olarak yumurtalar iki şekilde pişirilir.

Yağın İçinde karıştırarak pişirme: Yemeklerde, kahvaltılarda, garnitürlü ve garnitürsüz olarak kullanılabilir.

Benmari üzerine karıştırarak: Kaynayan bir suyun buharında pişirmedir. Kahvaltı ve yemeklerde kullanılır.

Çorba terbiyelerinde, hamur işlerinde, tatlılarda, pasta ve bisküvilerde yerine göre bütün, akı ve sarısı ayrı olmak üzere kullanılır.

YUMURTANIN PİŞİRİLMESİNDEN ÖRNEKLER:

1) RAFADAN YUMURTA HAZIRLAMA: Kahvaltıda kullanılır. Bunda yumurtanın çok taze olması lazımdır.

1)Kaynamakta olan suya yıkanmış yumurtaları yavaşça koyunuz. 1-2 dk Bekletiniz veya 100’ e kadar sayınız.

2)Yavaşça çıkarınız, yumurtaları kaplarına yerleştirip sıcak olarak servis yapınız.

NOT:Buzdolabından çıkan yumurtaları hemen kaynar suya atmayınız, çatlar. Biraz beklettikten sonra koyunuz.

2)KAYISILI YUMURTA HAZIRLAMA:

Aynen rafadan yumurta gibi hazırlanır. Yalnız 5-6 dk. Kaynar suda bekletilir. Sudan çıkarılınca kabukları soyulup itinayla gereken yerlere kullanılması lazımdır. Sıktığımızda sarı çok pişmediğinden patlar. Yumurtanın şekli bozulur.

3)KATI PİŞMİŞ YUMURTA HAZIRLAMA:

Aynen rafadan yumurta gibi kaynayan suya atılır. 10-12 dk. haşlanmalıdır. Daha fazla kaynatılırsa yumurtanın üzerinde siyahlaşma olur. Bu bayat yumurta hissini verir ve hoşa gitmez. Bunun için dakikaya çok dikkat etmek lazımdır. Çok kaynayan yumurtanın akıda lastik gibidir.

YUMURTALARI SÜSLEME VE SERVİSE HAZIRLAMA YOLLARI:

Yumurtalar yerlerine göre, yumurta kaplarına, yerine göre de servis tabaklarına konmuş olarak servis yapılır.

Örneğin #59 Rafadan yumurta kahvaltı sofralarına yumurta kabı içerisine konmuş olarak servis yapılır.

Omletler ise dilim dilim keserek servis tabağına konup yanına patates kızartması, domates dilimi vs. konmuş olarak servis yapılır. Örneklerde nasıl servis yapılacağı ayrı ayrı yazılmıştır.

ÖRNEKLER #59

Rafadan yumurta hazırlama,

Kayısılı yumurta hazırlama,

Katı pişmiş yumurta hazırlama,

Çılbır (poşe) hazırlama,

Ispanaklı çılbır,

Yağda yumurta hazırlama,

Sucuklu yumurta hazırlama,

Ezme ve çırpma yumurta hazırlama,

Sade omlet,Beyaz peynirli omlet ,Kaşar peynirli omlet,Ciğerli omlet,Mantarlı omlet,

Ispanaklı omlet,

Ispanak püresi hazırlama,

Ispanaklı göz yumurta ,

Yumurtalı ekmek,

Domatesli yumurta,